Arheološki muzej u Peći predstavio je Pećku patrijaršiju kao "albansku" sa navodnim romansko‑vizantijskim slojevima, što je izazvalo oštre reakcije Ministarstva kulture i istoričara. Stručnjaci pozivaju na proveru nalaza i transparentnost, dok se istovremeno podseća da je kompleks građen u 13–14. veku i dugo služio kao centar SPC. U javnoj debati ističu se i pitanja etike ponašanja tokom posete i neodgovoreno pitanje paljenja iz 1981. godine.
Pećka patrijaršija: Spor oko „albanske“ interpretacije Arheološkog muzeja u Peći i reakcije državnih institucija
Getty © BalkansCat
Arheološki muzej u Peći izazvao je oštru reakciju javnosti i državnih institucija nakon što je u objavama pratio posetu učenika Srednje tehničke škole "Rifat Đota" predstavljena Pećka patrijaršija kao "albanska patrijaršija" sa navodnim starijim romansko‑vizantijskim slojevima. Tvrdnje muzeja, koje pominju nalaze datirane u IV–VI veku i radove restauracija tokom XX veka, ocenjene su у Beogradu kao pokušaj falsifikovanja istorije i zloupotrebe mladih.
Šta je muzeј objavio
U objavama na društvenim mrežama Muzej je naveo da kompleks sadrži starije predromaničke i vizantijske slojeve koji su kasnije "sistematski transformisani" u raško‑srpske pravoslavne crkve. Muzej takođe ističe da su prilikom restauracija 1931–32, 1938, kao i tokom 1960‑ih i 1970‑ih godina dokumentovani delovi ranohrišćanskih spomenika, dok su radovi malterisanja iz 2006–2008. navodno oštetili stare slojeve.
Reakcije institucija i stručnjaka
Ministarstvo kulture Republike Srbije oštro je osudilo objave, nazivajući ih fabrikacijom i zloupotrebom mladih u svrhu prisvajanja srpskog kulturnog nasleđa. Ministarstvo je posebno kritikovalo preporuku muzeja da ovakve posete budu primer i drugim školama.
Istoričar dr Miloš Ković pozdravio je posete mladih albanskih učenika srpskim svetinjama, ali je kritički ocenio da je problem kada se deci predstavljaju nepodržane ili izmišljene istorijske tvrdnje. Ković ukazuje na postojanje međunarodnih naučnih verifikacija koje potvrđuju identitet Pećke patrijaršije kao srpskog crkvenog centra.
Istorijski kontekst
Pećka patrijaršija je složeni sakralni kompleks građen od treće decenije 13. veka do sredine 14. veka. Obuhvata glavnu crkvu Svetih Apostola, crkvu Svetog Dimitrija sa severne strane, Bogorodičinu crkvu sa južne strane i crkvu Svetog Nikole, kao i zajedničku pripratu na zapadu. U periodu od oko 1230. do 1330. kompleks je kontinuirano proširivan i adaptiran, a do sredine 18. veka bio je centar Srpske pravoslavne crkve.
Etika ponašanja i fotografije
Uz objavu muzeja priložene su i fotografije učenika sa rukama u džepovima u crkvenom prostoru i sa prikazima dvoglavog orla ispred manastira. To je izazvalo dodatne polemike o prikladnosti ponašanja u svetinji i o tome da li su učenici bili upoznati са verskom i kulturološkom osetljivošću mesta.
Neodgovorena pitanja
U tekstu muzeja nije objavljeno objašnjenje na pitanje koje su podigli kritičari: ako bi Patrijaršija bila predstavljena kao "albanska", zašto se ne pomenе incident iz 16. marta 1981. kada je pravoslavna svetinja bila zapaljena? Takođe, autor izjava u objavama identifikovan je kao dr Sefer Ljajči iz Arheološkog muzeja u Peći, što je dodatno pojačalo medijsku pažnju i polemiku.
Zaključak
Incident je podigao pitanje granice između stručne arheološke interpretacije, političke instrumentalizacije istorije i obrazovne prakse. Dok neka arheološka tumačenja zahtevaju dodatna naučna pojašnjenja i transparentnost, reakcije državnih i stručnih aktera pokazuju koliko su osetljive teme kulturnog identiteta i nasleđa na Kosovu i Metohiji. Potrebni su dijalog, javna rasprava i stručne verifikacije nalaza da bi se smanjila tenzija i zaštitilo kulturno nasleđe.
Pomozite nam da budemo bolji.
