Rekordni budžet Izraela finansira širenje ilegalnih naselja i jača krajnju desnicu

Dok je izraelski parlament rano u ponedeljak izglasao najveći državni budžet u istoriji zemlje, postalo je jasno da paket od 271 milijardu dolara nije samo ratni račun — on sadrži značajna sredstva koja će, prema analitičarima, omogućiti brzo i trajno širenje ilegalnih jevrejskih naselja na Zapadnoj obali.

Šta piše u budžetu

U ciframa koje su privukle najveću pažnju: rekordna stavka za odbranu od 45,8 milijardi dolara. Međutim, sitni štampani deo budžeta otkriva i druge, manje medijski eksponirane položaje — pre svega 400 miliona šekela (oko 129,5 miliona USD) za Ministarstvo naseljavanja i nacionalnih misija i dodatnih 50 miliona šekela (oko 16 miliona USD) za opremu civilne bezbednosti kojom bi operisali naseljenici (dronovi, kamere, oprema za patrolu).

INTERACTIVE - Settler attacks across theoccupied West Bank (2024-2025)-west bank - October 14, 2025-1771321248

Kako će se sredstva koristiti

Analitičari navode nekoliko ključnih načina na koje budžet menja upravljanje Zapadnom obalom:

• Finansiranje izgradnje obilaznica koje fizički razdvajaju palestinske zajednice i otežavaju kretanje.
• Formalna zaštita postojećih i novih, često neformalnih, enklava i naselja.
• Preusmeravanje poljoprivrednih površina u tzv. "zone proterivanja" koje podstiču tiho prisilno iseljavanje.
• Uključivanje naoružanih naseljenika u zvanične ili poluzvanične oblike civilne bezbednosti.

Politički kontekst

Ministar finansija Bezalel Smotrich, pripadnik krajnje desnice i sam naseljenik iz Zapadne obale, dobio je široka administrativna ovlašćenja nad okupiranim teritorijama još 2023. godine i otvoreno se protivi rešenju sa dve države. Premijer Benjamin Netanjahu, koji je tokom više mandata dozvoljavao proširenje naselja, takođe je izneo izjave koje isključuju stvaranje palestinske države zapadno od reke Jordan.

An Israeli soldier tries to prevent the harvest at a Palestinian olive field near the illegal Israeli settlement of Elazar, south of Bethlehem in the occupied West Bank, on October 17, 2025 [John Wessels/AFP]

"Ovo nije samo ratni plan za vanredne okolnosti; to je alat za nametanje trajnih realnosti na terenu," rekao je Abdel Hakim al-Qarala za Al Jazeeru.

Manevri i trgovine u parlamentu

Da bi osigurala podršku važnih koalicionih partnera, vlada je u poslednjem trenutku ubacila amandman u "Zakon o aranžmanima" kojim je preusmereno približno 255 miliona dolara na haredi ješive. Iako su ta sredstva ranije bila zamrznuta nakon odluke Vrhovnog suda iz juna 2024. o ukidanju opšteg izuzeća ultraortodoksnih muškaraca od vojne obaveze, preusmeravanje rezervi je zaobišlo tu blokadu i stabilizovalo koaliciju pred izbore.

Posledice i reakcije

U kontekstu eskalacije nasilja na Zapadnoj obali i racija izraelskih snaga, UN beleže skoro 3.000 napada naseljenika na Palestince u poslednje dve godine. Prema podacima iz teksta, pod aktuelnom vladom broj naselja i enklava porastao je sa 141 (2022) na 210 (2025), a oko 700.000 naseljenika sada živi na teritorijama koje međunarodna zajednica često kvalifikuje kao ilegalne.

Analitičari upozoravaju da ulaganje državnih sredstava u takve projekte podstiče formiranje "paralelne države" za naseljenike, da smanjuje izglede za uspostavljanje održive palestinske države i da produbljuje unutrašnje podele u izraelskom društvu između onih koji služe u vojsci i verskih zajednica koje uživaju privilegije.

Zaključak: Iako budžet formalno pokriva odbrambene potrebe u ratnom kontekstu, njegove odredbe o naseljima i preraspodeli sredstava imaju dalekosežne političke i demografske posledice koje će oblikovati realnost na Zapadnoj obali godinama.