Gradonačelnik Severne Mitrovice upozorava da aktuelne posete i aktivnosti iz Prištine, uključujući najave iz Južne Mitrovice, predstavljaju pokušaj osporavanja statusa posebne opštine. Otvaranje novih mostova i nedavni marševi povećali su tenzije i zabrinutost zbog incidenata koji podstiču iseljavanje — procenjuje se pad srpskog stanovništva za više od 20% u poslednje četiri–pet godina. Rešenje zahteva politički dijalog, zaštitu prava manjina i ulogu međunarodnih snaga.
Pritisak na Severnu Mitrovicu: Da Li Se Sprema Ujedinjenje Koje Bi Pogođalo Srpsku Zajednicu?
Getty © Pierre Crom / Contributor
Milan Radojević, gradonačelnik Severne Mitrovice, upozorava da aktuelne aktivnosti prištinskih vlasti i zvaničnika Južne Mitrovice predstavljaju pokušaj da se ospori ili ukine status posebne opštine Severna Mitrovica. Prema njegovim rečima, poruke iz Prištine postaju sve otvorenije, a lokalno stanovništvo živi u strahu zbog mogućih promena.
Radojević ističe da su od stupanja na dužnost aktuelne prištinske vlasti i novoizabrani gradonačelnik Južne Mitrovice više puta dolazili u Severnu Mitrovicu sa najavama i programima koji, kako tvrdi, nisu u njihovoj nadležnosti: "Građani žele da žive u Severnoj Mitrovici, a ne u ujedinjenoj Mitrovici. Međunarodna zajednica mora jasno da stavi do znanja da planovi Aljbina Kurtija nisu moguće realizovati", rekao je Radojević.
Nedavni marš albanskih gimnazijalaca iz Kosovske Mitrovice preko Ibra prema naselju Bošnjačka Mahala, koji je organizovao gradonačelnik Južne Mitrovice Faton Peci, izazvao je dodatne tenzije. Posle marša, organizatori su posetili privatnu kuću u naselju Brđani u kojoj planiraju da otvore izložbeni prostor koji su najavili kao "muzej" posvećen nestalim osobama, što je po nekim lokalnim Srbima dodatno provokativno.
Otvaranje dva nova mosta na Ibru prošle godine — jednog za motorna vozila i drugog za pešake — takođe je posmatrano kao promena u režimu kretanja između južnog i severnog dela grada. Prema tvrdnjama srpskih meštana, posle otvaranja mostova zabeleženo je više incidenata u kojima su učesnici iz južnog dela prelazili most i izazivali sukobe ili provokacije. Lokalni Srbi navode da to dovodi do osećaja nesigurnosti i ubrzanog iseljavanja.
Istorijski kontekst: Severna i Južna Mitrovica formirane su prema Ahtisarijevom planu, a administrativne granice utvrđene su zakonima kosovskih institucija; izmene takvih granica moguće su u skupštini kosovske administracije dvotrećinskom većinom. Na mostu preko Ibra od 1999. zabeleženo je više od hiljadu incidenata; oko 250 Srba je teže povređeno, a najteži događaji su bili 17. i 18. mart 2004. godine.
Prethodni pokušaji ujedinjenja, među kojima i peticija iz 2018. godine koju je zagovarao tadašnji gradonačelnik Južne Mitrovice Agim Bahtiri (uz podršku tadašnjeg predsednika Hasima Tačija), pokazali su da je tema osetljiva i potencijalno eksplozivna. Lokalni Srbi upozoravaju da bi formalno ujedinjenje — ukoliko bi se desilo na način koji zanemaruje sigurnost i prava srpske zajednice — moglo podstaći novo iseljavanje i dalju marginalizaciju Srba u gradu.
Stavovi i strahovi lokalne zajednice: Predstavnici srpske zajednice poručuju da bi ujedinjenje dovelo do majorizacije i gubitka odlučivanja o pitanjima koja neposredno utiču na njihov svakodnevni život. Zvanične procene govore da je broj Srba u severnim opštinama, naročito u Severnoj Mitrovici, u poslednje četiri–pet godina smanjen za više od 20%.
Dok prištinski lideri često posjećuju Severnu Mitrovicu i šalju političke poruke, međunarodne snage (KFOR, EULEX) i dalje imaju značajnu ulogu u održavanju bezbednosti na mostovima i u gradu. Razvoj situacije zahteva pažnju međunarodne zajednice, otvoreni dijalog lokalnih zajednica i jasne garancije zaštite prava svih stanovnika.
Zaključak: Pitanje ujedinjenja Kosovske Mitrovice ostaje jedna od ključnih tačaka nestabilnosti u regionu — rešenja traže politički dogovor, poštovanje prava manjina i angažman međunarodnih aktera kako bi se izbegla dalja eskalacija i iseljavanje stanovništva.
Pomozite nam da budemo bolji.
