James Webb teleskop je dao nove, detaljne slike planetarne magline Tc 1, u kojoj su 2010. otkriveni buckyballsi (bakminsterfulereni). Snimci pokazuju vreli gas u centru i hladniji gas u okolini, kao i neobičnu strukturu nalik na obrnut znak pitanja čije poreklo nije objašnjeno. Istraživači su mapirali buckyballse u sfernom omotaču oko bele patuljaste zvezde, što pomaže u razumevanju hemije i evolucije takvih maglina.
JWST Otkriva Buckyballse i Misteriozni „Znak Pitanja“ U Planetarnoj Maglini Tc 1
An image shows planetary nebula Tc 1 as observed by the James Webb Space Telescope’s Mid-Infrared Instrument (MIRI), combining nine filters spanning wavelengths from 5.6 to 25.5 microns, well beyond what the human eye can detect. Blue tones represent hotter gas at shorter mid-infrared wavelengths; red tones trace cooler material at longer wavelengths. The image was processed by Katelyn Beecroft using PixInsight.(NASA/ESA/CSA/Western University/J. Cami)
Još 2010. godine astronomi su napravili zapanjujuće otkriće: u planetarnoj maglini Tc 1 pronađeni su buckyballsi — molekuli poznati i kao bakminsterfulereni. Ti stabilni molekuli sastoje se od 60 atoma ugljenika, od kojih je svaki povezan sa tri susedna atoma, formirajući strukturu sličnu fudbalskoj lopti (20 heksagona i 12 pentagona).
Nova snimanja James Webb svemirskim teleskopom (JWST) donose znatno više detalja o ovoj maglini. Tc 1, udaljena oko 10.000 svetlosnih godina u sazvežđu Ara, na JWST slikama prikazuje vrelu gasnu jezgru obojenu plavom bojom i okolni, relativno hladniji gas označen crvenom. U centru se nalazi bela patuljasta zvezda — kompaktno ogoljeno jezgro umiruće zvezde — a u okolini se jasno vidi neobična, gotovo simbolična struktura koja podseća na obrnut znak pitanja čije poreklo još nije objašnjeno.
„Tc 1 je već bila izuzetna po tome što nam je otkrila postojanje buckyballsa u svemiru, ali ova nova slika pokazuje da smo tek ogrebali površinu,“ rekao je Jan Cami, glavni istraživač projekta i prvi autor studije iz 2010. koja je prijavila otkriće buckyballsa.
Za razliku od imena, "planetarne magline" nemaju mnogo veze s planetama — naziv je nastao zato što su raniji astronomski posmatrači smatrali da ovi objekti podsećaju na gasne planete. U stvari, radi se o oblakima gasa i prašine koje su zvezde izbacile u završnim fazama svog života; zvezde koje stvaraju takve magline obično imaju početnu masu između oko 0,8 i 8 Sunčevih masa.
„Iako je slika izuzetno lepa, za mene je pre svega dataset,“ kaže Charmi Bhatt, doktorandkinja sa Western University u Ontariju, koja je bila deo tima. "Oštrina i osetljivost JWST-a omogućavaju da se strukture koje su ranije bile nevidljive sada vide sa izuzetnom jasnoćom: oklopi, zraci i fina struktura spoljnog halo-a. Integralna poljska spektroskopija nam omogućava da povežemo morfologiju sa hemijom i fizikom u maglini."
Na novim snimcima buckyballsi su jasno prisutni i koncentrisani u sfernom omotaču odmah oko centralne bele patuljaste zvezde. Tim je mapirao raspodelu ovih molekula kroz ceo objekat, što može pomoći astrofizičarima da razumeju kako se takvi molekularni sastavi formiraju, preživljavaju i raspoređuju tokom evolucije magline.
„Pažljivo smo izmerili osobine buckyballsa kroz dataset i napravili mapu njihove raspodele,“ objašnjava Morgan Giese, doktorand sa Western University koji je vodio analizu. "Zanimljivo je da se ove mikroskopske šuplje sfere pojavljuju raspoređene u obliku šuplje sfere — kao da su one same deo jedne veće sferne strukture."
Ovo otkriće i visoko detaljna spektroskopija JWST-a otvaraju nove puteve za istraživanje hemijskih procesa u umirućim zvezdama i njihovom doprinosu hemijskoj raznolikosti galaksije. Iako mnoga pitanja ostaju otvorena — posebno poreklo misterioznog obrnutog znaka pitanja — snimci Tc 1 jasno pokazuju koliko još ima da se nauči o tome kako zvezde oblikuju svoj kosmički okoliš.
Pomozite nam da budemo bolji.
