Otvaranje rudnika u Varesu donelo je privremeni ekonomski podsticaj, ali su naredne analize krvi otkrile olovo kod više od 300 stanovnika. Prvobitno je 17 od 44 osobe u neposrednoj blizini imalo povišene vrednosti, a od 238 uzoraka 23% je bilo iznad 2,8 µg/dL i 13% iznad 5 µg/dL. Protiv Dundee Precious Metals i više zvaničnika podnete su krivične prijave, dok stručne ekipe ispituju zemlju, vodu i hranu radi utvrđivanja izvora zagađenja.
Vares Traži Odgovore: Više Od 300 Stanovnika Ima Olovo U Krvi, Podnete Krivične Prijave
The newly opened facility of a silver mine stands as concern grows in the communities located in the village of Tisovci near Vares, Bosnia and Herzegovina, February 14, 2026. Recent tests have detected lead in the blood of more than 300 nearby residents, fueling fear and uncertainty about the future of the town. REUTERS/Amel Emric
Mali grad Vares u centralnoj Bosni doživeo je privremeni ekonomski oporavak nakon otvaranja novog rudnika srebra, olova i barita 2024. godine. Međutim, nedavni rezultati analiza krvi otkrili su prisustvo olova kod više od 300 stanovnika iz okolnih naselja, što je izazvalo zabrinutost lokalne zajednice i pitanje budućnosti grada.
Concerned residents of the village of Przici attend a meeting where the harmful effects of lead in the body are demonstrated, in Vares, Bosnia and Herzegovina, February 21, 2026. Recent tests have detected lead in the blood of more than 300 nearby residents, fueling fear and uncertainty about the future of the town. REUTERS/Amel Emric
Šta su pokazali testovi?
Prvobitni nalazi pokazali su da je 17 od 44 osobe koje žive u neposrednoj blizini postrojenja i deponije otpada imalo povišene vrednosti olova u krvi. Naknadne serije analiza koje su sproveli instituti iz Zenice i Sarajeva potvrdile su prisustvo olova kod više od 300 ljudi, uključujući i stanovnike koji žive dalje od samog rudnika.
Concerned residents of the village of Przici attend a meeting where the harmful effects of lead in the body are demonstrated, in Vares, Bosnia and Herzegovina, February 21, 2026. Recent tests have detected lead in the blood of more than 300 nearby residents, fueling fear and uncertainty about the future of the town. REUTERS/Amel Emric
Prema izveštaju Vareskog zdravstvenog centra i Instituta za zdravstvenu i prehrambenu sigurnost iz Zenice, od 238 testiranih uzoraka: 23% je imalo vrednosti iznad praga od 2,8 µg/dL, dok je 13% bilo iznad 5 µg/dL. Izveštaj ukazuje na dugotrajnu izloženost niskog intenziteta, a ne na akutno trovanje.
Concerned residents of the village of Przici attend a meeting where the harmful effects of lead in the body are demonstrated, in Vares, Bosnia and Herzegovina, February 21, 2026. Recent tests have detected lead in the blood of more than 300 nearby residents, fueling fear and uncertainty about the future of the town. REUTERS/Amel Emric
Reakcije, optužbe i pravni koraci
Četiri lokalne ekološke organizacije podnele su krivične prijave protiv kanadske kompanije Dundee Precious Metals (DPM), koja je preuzela rudnik u septembru od britanske Adriatic Metals. Prijave su podnete i protiv pojedinih kantonalnih i regionalnih ministara koje organizacije optužuju da nisu preduzele dovoljno mera zaštite stanovništva.
Concerned residents of the village of Przici attend a meeting where the harmful effects of lead in the body are demonstrated, in Vares, Bosnia and Herzegovina, February 21, 2026. Recent tests have detected lead in the blood of more than 300 nearby residents, fueling fear and uncertainty about the future of the town. REUTERS/Amel Emric
„Mislimo da je situacija zrela da se proglasi vanredno stanje. Neko mora da preuzme odgovornost,“ rekao je Miroslav Pejčinović iz Udruženja Opstanak Vares.
DPM negira odgovornost, ali je prihvatio finansiranje testova i pridružio se radnoj grupi koju su formirali gradske vlasti i zdravstveni radnici. Kompanija je u saopštenju navela da pitanja životne sredine i javnog zdravlja treba rešavati na osnovu stručne analize i verifikovanih podataka.
Zdravstveni rizici i dalja ispitivanja
Olovo može oštetiti nervni sistem i mozak, a kod dece izazvati probleme u učenju i razvoju. Lekari upozoravaju da ne postoji bezbedan nivo izloženosti olovu, te da su potrebne dodatne, preciznije analize i dugoročno praćenje zdravlja pogođenih stanovnika.
Radna grupa je inicirala uzorkovanje zemljišta, vode, poljoprivrednih proizvoda i prašine u zonama oko postrojenja i deponije. Lokalni zvaničnici ističu da ranije nisu sprovođena ovakva obimna testiranja, pa još nije jasno da li je zagađenje novo ili posledica decenija rudarskih aktivnosti u ovom metalima bogatom regionu.
Porodične posledice
Porodica Ahmedović, koja živi blizu postrojenja, otkrila je olovo u krvi kod članova porodice, uključujući i dvoje dece, kao i prisustvo metala u njenim oranama. Zbog toga su morali privremeno da obustave setvu pšenice, povrća i voća.
„Nisam sigurna ni da li ima olova u ovom senu. Život sa olovom nije lak,“ rekla je Enisa Ahmedović dok je hranila stoku.
Vlasti Federacije Bosne i Hercegovine najavile su formiranje stručne grupe i monitoring situacije. Ako tužilaštvo prihvati podnete prijave, slučaj će verovatno ići na sud. Meštani traže brza i jasna objašnjenja: ko je odgovoran i koje mere će se preduzeti da se zaštiti zdravlje građana.
Pomozite nam da budemo bolji.
