Kontroverza oko Monte Verde: 30 istraživača oštro osporilo studiju koja preispituje starost nalazišta

Kontroverzna studija objavljena u časopisu Science u martu dovela je u pitanje dugu prihvaćenu starost Monte Verde II (MV-II) u Čileu — jednog od najranije datovanih arheoloških nalazišta u Americi. Autori nove studije tvrde da je MV-II mlađe (oko 4.200–8.200 godina), ali poslednjih dana su tri pisma stručnjaka sa više od 30 potpisnika sistematski osporila te tvrdnje.

Šta tvrdi nova studija

Tim predvođen arheologom Toddom Surovellom iz Univerziteta Vajoming analizirali su nove uzorke tla i identifikovali sloj vulkanskog pepela poznat kao Lepué tefra, za koji tvrde da datira na ~11.000 godina. Na osnovu toga zaključili su da je originalni MV-II sloj višegodišnje poreklo i da je stvarno naseljavanje verovatno iz srednjeg holocena (4.200–8.200 godina).

"Takozvani arheološki sloj star oko 14.500 godina... zapravo potiče sa terena koji je u najboljem slučaju star oko 8.000 godina," izjavio je Surovell za Live Science.

Reakcija zajednice: tri pisma i više od 30 autora

Na ovaj rad su ubrzo odgovorili istaknuti arheolozi i geoarheolozi koji su potpisali tri eLetters u Science (4. i 5. maja). Među vodećim potpisnicima su Tom Dillehay (kojeg povezuju sa 40+ godina iskopavanja na Monte Verde), Michael Waters i David Meltzer. Njihovi argumenti uključuju:

• Izostanak dokaza za prisustvo Lepué tefre ispod MV-II: autori pisama navode da integrisani arheološki, geokemijski, hronostratigrafski i polenski podaci ne podržavaju postojanje ~11.000‑godišnje tefre ispod arheološkog sloja.
• Pogrešno uzorkovanje: Surovellov tim je, prema kritikama, uzeo uzorke iz slojeva koji ne pripadaju MV‑II (uključujući slojeve sa plesnima i piroklastičnim zrnima bogatim oksidima gvožđa), pa su upitne njihove interpretacije.
• Nedostatak dokaza o redepoziciji materijala: iako su nova radiougljenična datiranja drveta i uglja dala raspon 13.400–16.500 godina (u skladu sa ranijim radovima), kritičari kažu da studija ne dokazuje da su ti uzorci bili isprani i preneseni.
• Podrška starijoj dataciji iz više izvora: decenije arheološkog rada direktno iz MV‑II, zajedno sa genetskim podacima, i dalje podržavaju starost od oko 14.500 godina za ljudsku prisutnost na lokalitetu.

Genetika i šira slika doseljavanja Amerike

U pismima se podseća i na nezavisne genetske dokaze koji ukazuju na ranije razdvajanje linija predaka današnjih i drevnih domorodaca Amerike (npr. drevni Beringijci i severni/južni američki liniji), što je u skladu s prisustvom ljudi južno od ledenih ploča pre Klovisa (pre >13.000 godina).

Stručne sumnje i mogući uticaji

Kritičari upozoravaju da bi prihvatanje Surovellovih zaključaka bez dublje analize moglo podstaći povratak na „Clovis First” narativ — tezu da su prvi Amerikanci stigli pre oko 13.000 godina kroz ledeni koridor — i da bi time bilo zanemareno mnoštvo dokaza o ranijim naseljavanjima.

"Posle samo nekoliko sati terenskog rada bez iskopavanja... Surovellov tim je predložio da MV-II datira iz srednjeg holocena," pišu Dillehay i koautori, i potvrđuju da održavaju interpretaciju MV‑II kao naseljavanja iz kasnog pleistocena.

Šta dalje?

Surovell i saradnici najavili su da će uskoro podneti formalni odgovor na eLetters; oni zasad navode da ne vide "mnogo toga što bi izazvalo ozbiljnu zabrinutost." Međutim, spor ilustruje kako nove, kratke studije mogu izazvati intenzivne kritike kada su u opreci sa decenijama opsežnih iskopavanja i višedisciplinarnih podataka.

Zaključak: Dok novo istraživanje postavlja zanimljiva pitanja o stratigrafiji i geologiji lokaliteta, trenutni konsenzus i odgovori stručnjaka i dalje podržavaju stariju dataciju MV‑II (~14.500 godina). Potrebne su dodatne, detaljnije analize pre nego što bi se mogla promeniti prihvaćena istorijska interpretacija.