Kratak pregled: Arheološkinja Klaudia Stala tvrdi da je rotunda Crkve Bogorodice na Wawelu iz X veka bila palatska kapela povezana sa susednom rezidencijalnom zgradom. Koristeći GPR, termalne snimke i arhitektonsku analizu, pronašla je podzemne tragove velike pravougaone građevine i iznela hipotezu o unutrašnjem stepeništu iz zapadne galerije. To objašnjava zašto rotunda nema spoljašnja vrata i osporava ranije ideje o drugom spratu ili kripti.
Zagonetna rotunda na Wawelu bez vrata — arheologinja predlaže rešenje
Why Did an Early Christian Church Have No Doors?Eye Ubiquitous - Getty Images
Rotunda Crkve Bogorodice na Wawelu u Krakovu relativno je mala — prečnika oko 9,8 metara — ali njena neobičnost leži u nečemu drugom: izgrađena u X veku, predstavlja jednu od najstarijih kamenih crkava u Poljskoj i nema ni jedno spoljašnje vrata. Građena je sa prozorima, ali bez ulaza sa nivoa terena, što je decenijama zbunjivalo stručnjake.
U novoj studiji objavljenoj u International Journal of Conservation Science, Klaudia Stala, vanredna profesorka i arheološkinja na Krakow University of Technology, iznosi ubedljivo objašnjenje: rotunda nije bila samostalna crkva, već je bila deo većeg kraljevskog kompleksa i služila je kao palatska kapela.
Metode i otkrića
Zbog zaštite lokaliteta iskopavanja nisu dozvoljena, pa je Stala koristila kombinaciju neinvazivnih metoda: radara koji probija zemlju (GPR), termalne snimke i detaljnu arhitektonsku analizu sačuvanih zidova. Analize su otkrile podzemne anomalije i tragove koji odgovaraju obrise velike pravougaone građevine položene poprečno u odnosu na rotundu.
Stala pretpostavlja da je taj pravougaoni objekat bila rezidencijalna zgrada – kraljevska palata – direktno povezana sa rotundom unutrašnjim prolazom. Prema njenoj rekonstrukciji, stepenište iz zapadne galerije rotunde vodilo bi u palatu, čime se uklanja potreba za spoljnim vratima.
Zašto ne postoji drugi sprat ili kripta?
Ranije popularna hipoteza govorila je o spoljašnjem stepeništu koje vodi do vrata na zamišljenom drugom spratu ili o postojanju kripte/potonulog prizemlja. Stala osporava te ideje iz više razloga: preostali zidovi ne pokazuju tragove nosača za dodatne spratove, građeni su od peščara povezanog čistim krečnim malterom i deluju neprikladno za veliku dodatnu težinu. Takođe, termalna snimanja nisu ukazala na prisustvo kripte u rotundi.
Low-set (nisko postavljeni) prozori rotunde, koje su neki tumačili kao dokaz višeg nivoa terena u prošlosti, prema Stali mogu biti tipološka osobina malih rotunda viđenih i u Hrvatskoj i Italiji, koje takođe nemaju kripte.
Širi kontekst i zaključak
Oblik i položaj podzemnih anomalija odgovaraju rasporedu ranosrednjovekovnih palatskih kompleksa u Poljskoj, naročito nedavno istraženog kompleksa na Ostrów Tumski u Poznanu. Uzevši sve dokaze zajedno, Stala zaključuje da je rotunda najverovatnije služila kao kapela palače i bila je dostupna iz rezidencijalnog dela putem unutrašnjeg prolaza, zbog čega spoljašnji ulaz nikada nije ni postojan.
Važno: Iako teorija deluje ubedljivo, bez dozvole za arheološka iskopavanja konačni dokaz ostaje nedostižan — ali neinvazivne metode daju snažan argument za novu interpretaciju.
Šta to znači: Rotunda bez vrata više nije neobjašnjiva anomalija, već logičan deo palatijalne arhitekture ranog srednjeg veka.
Pomozite nam da budemo bolji.
