Nova studija objašnjava zašto određeni podvodni transformni rasjedi izazivaju zemljotrese gotovo predvidljivo i u istoj jačini. Analiza OBS merenja sa Gofar rasjeda pokazuje da kompleksne zone‑barijere apsorbuju manje potrese i, kroz proces dilatacionog učvršćavanja (prodor morske vode), "zaključavaju" stene i sprečavaju širenje većih ruptura. Nalazi, objavljeni u Science, mogu unaprediti modele zemljotresa i usmeriti buduća istraživanja.
Zašto neki podvodni rasjedi udaraju „kao sat“ — nova studija otkriva prirodne kočnice
(Jiojio/Moment/Getty Images)
Više od tri decenije seizmolozi su zagonetno posmatrali da određeni podvodni transformni rasjedi izazivaju zemljotrese gotovo predvidljivo: isti intenzitet, ponavljani ciklusi, kao "po satu". Nova studija daje verovatno objašnjenje za ovu doslednost i otkriva mehanizam koji deluje kao prirodna kočnica za širenje većih ruptura.
The barrier zones around the fault can act as a buffer, momentarily stabilizing the rock, the researchers discovered. (Gong et al.,Science, 2026)
Šta su zone‑barijere i kako deluju
Istraživači iz SAD i Kanade proučavali su dva segmenta Gofar transformnog rasjeda — podvodne granice između Pacifičke i Nazca ploče, zapadno od Ekvadora. Ovaj rasjed proizvodi zemljotrese magnitude ~6 otprilike na svake 5–6 godina, a ploče se pomeraju brzinom oko 140 mm godišnje.
YouTube Thumbnail
U okviru kampanja 2008. i 2019–2022. na morsko dno postavljeni su seizmometri za dno okeana (OBS). Ti instrumenti zabeležili su desetine hiljada sitnih potresa koji su okruživali dva veća događaja i pokazali da su segmenti rasjeda sa tzv. zonama‑barijerama reagovali vrlo slično.
Subscribe to ScienceAlert's free fact-checked newsletter
Mehanizam: dilataciono učvršćavanje
Merenja ukazuju da su barijerne zone zapravo kompleksne mreže manjih rasjeda i poroznih stena koje apsorbuju brojne manje potrese. Kada nastupi veći udar, stene u tim zonama, ispunjene vodom, pomeraju se i šire, što omogućava dalji prodor morske vode u pukotine. Promene fluidnog pritiska izazivaju efekat poznat kao dilataciono učvršćavanje — stena se "zateže" i blokira dalji klizni pomak, čime se efikasno zaustavlja širenje rupture.
"Već dugo znamo da te barijere postoje, ali pitanje je bilo od čega su i zašto zaustavljaju zemljotrese tako pouzdano, ciklus za ciklusom", kaže seizmolog Jianhua Gong sa Indiana University Bloomington.
Širi značaj i buduća istraživanja
Iako je studija fokusirana na Gofar, autori naglašavaju da slične barijerne verovatno postoje i na drugim oceanskim transformnim rasjedima. Potvrda bi zahtevala dokaze o sličnom kompleksnom frakturiranju i prodoru morske vode — što se može istražiti daljim višegodišnjim OBS merenjima i eventualnim bušenjem morskog dna.
Zahvaljujući udaljenom položaju Gofar rasjeda, ovi potresi ne predstavljaju neposrednu pretnju po naseljena područja, ali razumevanje mehanizama koji ograničavaju jačinu udara može unaprediti modele zemljotresa i pomoći pri proceni rizika na opasnijim mestima.
Studija, objavljena u časopisu Science, naglašava vrednost ciljane, dugoročne instrumentalne kampanje za razotkrivanje detalja seizmičnosti i fizičkih procesa koji upravljaju ponašanjem rasjeda.
Pomozite nam da budemo bolji.
