AWICIS — Prvi alat koji kvantifikuje patnju životinja uzrokovanu invazivnim vrstama

Invazivne vrste su globalni problem: procenjuje se da godišnje koštaju svetsku ekonomiju oko 423 milijarde dolara, povezane su sa približno 60% izumiranja vrsta, a oko 3.500 invazivnih taksona se smatra značajnom pretnjom. Međunarodni tim istraživača na čelu sa Thomasom Evansom i Michaelom Mendlom predstavio je novi okvir koji menja fokus — sa uticaja na vrste i ekosisteme na stvarnu dobrobit pojedinačnih životinja.

Australian Masked Owls (Tyto novaehollandiae) have been introduced to some islands that have invasive rats; these birds have begun hunting native birds, and were included in the study.©JJ Harrison/CC BY-SA 4.0 –Original/License

Šta je AWICIS?

Animal Welfare Impact Classification for Invasion Science (AWICIS) je metod koji kvantifikuje kako invazivne vrste utiču na fizičko i mentalno stanje životinja. AWICIS preuzima 12 mehanizama iz postojećeg EICAT okvira (Environmental Impact Classification for Alien Taxa), ali ih preformuliše tako da direktno procenjuju patnju, bol, stres i dugoročne posledice po pojedince.

Common Myna birds (Acridotheres tristis) have become problematic invaders in many tropical and subtropical ecosystems.©Stubblefield Photography/Shutterstock.com

Ključne osobine okvira

• Koristi istih pet nivoa ozbiljnosti kao EICAT, ali ih definiše kroz prizmu dobrobiti (od Nivoa 1: beznačajan učinak, do Nivoa 5: produžena patnja).
• Pita ne samo ko i kolikokako

Primeri iz studije i zašto su važni

Evans i Mendl su testirali AWICIS na podacima o pticama i mravima — taksonima koji su dobro dokumentovani u literaturi invazija. Studija je pokazala značajne razlike:

Dead Darwin’s finch (Geospizaspp.) nestlings with enlarged nostrils caused by avian vampire fly parasitism©Andrew Katsis/CC BY 4.0 –Original/License

• Invazivne ptice uticale su na predstavnike 23 reda ptica, tri reda sisara i dva reda gmizavaca. Većinu štete činile su konkurencija (61%) i predacija (25%), a 63% indikatora bilo je ponašajno (npr. napuštanje gnezda, gubitak apetita).
• Invazivni mravi naškodili su mnogo širem spektru taksona (6 klasa, 27 redova). Zapanjujućih 92% njihovih uticaja svrstan je u najteže kategorije (Nivo 4–5), jer napadi formičnom kiselinom ili otrovnim ujedom često izazivaju produženu i tešku patnju.

Konkretni primeri agresivnih uticaja

Parazitska muva Philornis downsi na Galapagosu (poznata kao avian vampire fly) ubacuje larve u ptice koje jedu krv i tkiva, što dovodi do deformacija i gubitka sposobnosti pjevanja. Yellow crazy ant (Anoplolepis gracilipes) prska formičnu kiselinu žrtvama, dok red imported fire ant (Solenopsis invicta) svojim ujedom može brzo ubiti mladunce ptica. Uvedene sove poput masked owl (Tyto novaehollandiae) često počinju loviti autohtone vrste na ostrvima gde su dovedene kao biološki kontrolori.

Barn owls (Tyto alba) have been introduced to some island ecosystems to control invasive rodents like rats and mice©MZPHOTO.CZ/Shutterstock.com

Zašto ovo treba da zanima naučnike i donosioce odluka

AWICIS dopunjava postojeće biodiverzitetske podatke tako što omogućava kvantifikaciju stvarne patnje uzrokovane invazijama. To može pomoći pri prioritetizaciji mera upravljanja invazivnim vrstama, proceni ljudskih i finansijskih troškova intervencija, kao i pri donošenju etički utemeljenih odluka u konzervaciji.

Yellow crazy ants spray formic acid on their prey, a debilitating attack with long-lasting effects©demonhero69/Shutterstock.com

Zaključak: AWICIS ne zamenjuje EICAT, već ga nadograđuje — preusmerava pažnju na pojedinca i otvara prostor za sveobuhvatnije procene učinaka invazivnih vrsta.

Autori pozivaju istraživače, praktičare i kreatore politike da primene AWICIS zajedno sa postojećim alatima kako bi se bolje razumeli i ublažili stvarni oblici patnje u ekosistemima širom sveta.