Nova analiza podataka (2001–2024) pokazuje da su toplotni talasi povezani sa 42% ukupne izgorele površine na zapadu SAD, iako čine samo 12–15% toplosezonskih dana. Tokom talasa dnevna izgorela površina često je >50% veća, a u nekim regionima i do 300%. Porast učestalosti i intenziteta toplotnih talasa značajno je doprineo rastu izgorelih šuma i treba biti uključen u procene rizika od požara.
Toplotni talasi znatno povećavaju rizik od požara na zapadu SAD — novo istraživanje razotkriva koliko
A record-tying heat wave helped spread a wildfire in Northern California's Shasta and Trinity counties in July 2018.Terray Sylvester/Getty Images
Kada toplotni talasi pogode zapad Sjedinjenih Država, rizik od široko rasprostranjenih šumskih požara naglo raste. Produžene vrućine ubrzavaju isušivanje vegetacije, ali to nije jedini razlog — toplotni talasi utiču i na druge mehanizme koji podstiču paljenje i širenje vatre.
Šta je pokazala studija?
Tim naučnika koji proučava požare i klimu analizirao je podatke o požarima na zapadu SAD za period od 2001. do 2024. godine i prvi put kvantifikovao doprinos toplotnih talasa ukupnoj izgoreloj površini.
Ključni nalazi:
An illustration shows how heat exacerbates wildfire risk. Mukesh Kumar
- Iako su toplotni talasi (definisani kao ≥3 uzastopna dana sa temperaturama u najtoplijih 10%) činili samo 12–15% toplosezonskih dana, tokom ili neposredno nakon tih talasa dogodilo se 42% ukupno izgorele površine.
- Prosečna dnevna površina koja je gorela bila je često >50% veća tokom talasa nego u danima neposredno pre njih; u nekim regionima razlika je dostizala i do 300%.
- Od 2001. godine broj dana sa toplotnim talasima u šumama zapadnog dela SAD skoro se udvostručio, dok je površina šuma koja je izgorela porasla 2,5 puta. Autori procenjuju da bi bez porasta toplotnih talasa kumulativna izgorela površina bila ~37% manja.
Kako toplotni talasi povećavaju požarni rizik?
1. Brže isušivanje goriva: Visoke temperature povećavaju potražnju atmosfere za vlagom i ubrzavaju isparavanje s tla i iz biljaka, zbog čega se lišće, trava i granje brže suše i postaju lakše zapaljivi.
2. Niža noćna vlažnost: Tokom talasa noćna vlažnost ostaje niska, što omogućava da požari ostanu aktivni i kroz noć i sagore mnogo više sati nego u uobičajenim uslovima.
3. Više suve munje: Toplija, nestabilnija atmosfera pogoduje nastanku grmljavinskih oluja sa povećanim brojem udara oblaka u zemlju, uključujući "suvu" munju čije padavine ispare pre kontakta sa tlom — što može zapaliti vegetaciju bez značajnije kiše.
Heat waves have a bigger influence in some regions than others. The map shows the percentage of the total area burned during and immediately following heat waves from May to October, 2001-2024.Dmitri A. Kalashnikov, et al., 2026
Ovi faktori se kumulativno povećavaju i rizik često opstaje i nakon okončanja talasa, jer su gorivo i mrtvo drvo na tlu nekoliko dana i dalje neuobičajeno suvi.
Različiti odgovori ekosistema
Iako su šume pokazale jasnu dugoročnu vezu između porasta talasa i veće izgorele površine, travnjaci i grmlje nisu zabeležili sličan rast ukupne izgorele površine. U tim ekosistemima presudniji faktor je količina dostupne vegetacije (takozvani "fuel load") nego samo visoke temperature.
Širi kontekst i implikacije
Klimatske promene čine ljeta na zapadu SAD toplijim i suvlјim, a relativna vlažnost tokom talasa opada, naročito u šumama Kalifornije, Oregona i Vašingtona. U kombinaciji sa istorijskim deficitima vatre (posledica gašenja niskointenzivnih požara koji prirodno uklanjaju podmalj) ovo je povećalo potencijal za velike i intenzivne požare.
How burned area and lightning-caused wildfire ignitions increase during and after heat waves, from a review of wildfires in the Western U.S. from 2001 to 2024. The chart shows the percentage increase each day compared to levels before a heat wave. For example, on average, the seventh day after the heat wave starts produces an almost 200% increase in forest burned area compared to the conditions that existed before the heat wave. John Abatzoglou
Autori ističu da postojeći modeli i prognoze požara uzimaju u obzir vetar, vlažnost i suvoću goriva, ali često ne tretiraju toplotne talase kao zaseban faktor. Njihovo istraživanje sugeriše da bi uključivanje efekata toplotnih talasa unapredilo procenu rizika i planiranje gašenja i prevencije.
Praktične poruke
- Rane upozorenja na toplotne talase mogu pomoći pri raspoređivanju resursa za gašenje i prevenciju.
- Pri upravljanju šumskim pojasima treba kombinovati smanjenje goriva (npr. kontrolisani požari i uklanjanje podmalja) s praćenjem klimatskih uslova.
- Političke i planerske odluke treba da uzmu u obzir sve učestalije i intenzivnije toplotne talase kao faktor koji pojačava rizik od većih požara.
Autori studije: Dmitri Kalashnikov, Cong Yin, Madhulika Gurazada i Mukesh Kumar (University of California, Merced).
Ovaj tekst je adaptacija i sažetak članka iz The Conversation, nezavisne neprofitne novinske organizacije.
Dodatne informacije o finansiranju: Dmitri Kalashnikov prima sredstva od National Science Foundation. Madhulika Gurazada prima sredstva kroz Farms Food Future Innovation Initiative (U.S. Department of Commerce). Cong Yin i Mukesh Kumar nisu prijavili relevantne finansijske veze.
Pomozite nam da budemo bolji.
