Studija objavljena u Nature Food otkriva da palmino, sojino i kokosovo ulje čine oko 75% gubitka biodiverziteta povezanog sa uljanim usevima. Između 1995. i 2020. godine šteta je porasla za ~80%, a tropska područja su najteže pogođena. Više od polovine uticaja pokreće potrošnja van zemalja proizvođača, pri čemu EU, Kina i SAD stoje iza preko 80% eksternih efekata. Autori preporučuju bolju trasabilnost, strože standarde i zaštitu ekosistema.
Skrivena Cena Ulja: Palmino, Sojino i Kokosovo Uzrokuju 75% Gubitka Biodiverziteta
Photo Credit: iStock
Nova međunarodna analiza objavljena u Nature Food pokazuje da su palmino, sojino i kokosovo ulje odgovorni za približno 75% štete po biodiverzitetu uzrokovane ekspanzijom uljanih useva širom sveta. Istraživanje, predvođeno profesorom za održivost sa ETH Zurich Stephanom Pfisterom, koristilo je decenije podataka o korišćenju zemljišta, trgovini i proizvodnji kako bi kvantifikovalo uticaje na biljni i životinjski svet.
Glavni nalazi
Tim je analizirao 19 uljanih useva i utvrdio da su najveći deo negativnih efekata prouzrokovala samo tri useva: palma, soja i kokos, koji zajedno čine oko 75% ukupnog uticaja na biodiverzitet. Između 1995. i 2020. godine, šteta po biodiverzitetu povezana s proizvodnjom uljanih useva porasla je za oko 80%, pri čemu su tropska područja pretrpela najveće gubitke.
Više od polovine tih uticaja pokreće potrošnja izvan zemalja proizvođača; među tim "eksternim" efektima, preko 80% vezano je za potražnju iz Evropske unije, Kine i Sjedinjenih Američkih Država. To znači da se troškovi ekosistemskih gubitaka često premeštaju na tropke regije, dok korist od proizvoda ostaje u potrošačkim tržištima.
Zašto je to važno
Gubitak biodiverziteta nije samo problem ugroženih vrsta u udaljenim šumama: degradacija staništa utiče na kvalitet vode, plodnost zemljišta, brojnost oprašivača i prirodnu zaštitu od poplava i vrućina — sve usluge od kojih zavise lokalne zajednice, poljoprivreda i javno zdravlje.
"Sa stanovišta zaštite životne sredine, gubitak biodiverziteta je jednako veliki globalni problem kao i klimatske promene," rekao je Stephan Pfister, opisujući motivaciju za studiju.
Preporuke i implikacije
Autori ističu da rezultati upućuju na prioritete za delovanje: poboljšanje trasabilnosti, stroži standardi u lancima snabdevanja i ulaganja u prakse proizvodnje koje smanjuju pritisak na osetljiva staništa. Za kompanije to znači bolji nadzor dobavljača i odgovorniju nabavku; za kreatore politike — mere koje obeshrabruju uvoz povezan s krčenjem šuma i podstiču manje štetne metode proizvodnje.
Studija pruža jasnu mapu gde bi ciljana politika i tržišni pritisci mogli imati najveći efekat: fokus na palmu, soju i kokos kao ključne tačke pritiska na biodiverzitet može ubrzati pozitivne promene.
Šta potrošači mogu da urade: birati proizvode sa dokazivom trasabilnošću, podržavati brendove koji ulažu u zaštitu staništa i zahtevati transparentnost u lancima snabdevanja.
Pomozite nam da budemo bolji.
