Nova enigma iz Rising Star pećina: svi 20 analiziranih zuba Homo naledi pripadaju ženama

Fosili iz sistema pećina Rising Star u Južnoj Africi ponovo su izazvali zabunu među naučnicima: najnovija studija paleoproteomike pokazuje da svih 20 analiziranih zuba iz Dinaledi komore potiče od ženki Homo naledi. Otkriće produbljuje već postojeće kontroverze oko ponašanja i biologije ove neobične vrste.

Paleoanthropologist Lee Berger makes the awkward climb on the main thoroughfare through Rising Star Cave. The labyrinthine system stretches for more than 2.5 miles (4 kilometers) and has a vertical depth of 328 feet (100 meters). - Robbie Shone/National Geographic

Podsetnik: ko je Homo naledi?

Vrsta Homo naledi prvi put je opisana 2015. godine na osnovu velikog broja kosturnih ostataka iz Dinaledi komore. Iako su imali mali mozak, sličan ili tek nešto veći od čimpanzinog, ostaci su pokazali kombinaciju primitivnih i naprednih osobina, što je nagnalo neke istraživače da spekulišu o složenim ponašanjima, poput namernih sahrana ili graviranja zidova pećine.

The brain size of Homo naledi was around one-third of the size of a modern human brain. - Rising Star Program/National Geographic

Šta je novo u studiji?

Tim predvođenom molekularnom naučnicom Palesom Madupe analizirao je 23 uzorka gleđi zuba; dva uzorka nisu dala podatke, a dva su pripadala istom jedinku, pa je konačni uzorak bio 20 jedinki. Korišćena je analiza drevnih proteina (paleoproteomika) da bi se detektovao oblik proteina amelogenina povezan sa Y hromozomom (AMELY), koji se očekuje samo kod mužjaka. U svim validnim analizama AMELY je bio odsutan.

Most of the fossils were unearthed by a team of female researchers, including Keneiloe Molopyane pictured here. - Robbie Shone/National Geographic

„Kada su ovi rezultati izašli, mnogi naučnici su bili prilično nervozni. Ovo nije ono što smo očekivali,“ rekao je Lee Berger, koji je predvodio iskapanja i koautor studije.

Moguća tumačenja

Autorima i spoljnim stručnjacima padaju na pamet najmanje dve glavne mogućnosti:

• Sex-Biased Mortuary Practice: Homo naledi je mogao namerno sahranjivati ili akumulirati jedinke prema polu — u ovom slučaju, samo ženke — što bi ukazivalo na neobične društvene ili ritualne prakse.
• Genetska promena u AMELY genu: Moguće je da je AMELY gen bio izmenjen ili obrisan (delecija) u muškaraca unutar populacije, pa klasifikacija po ovom markeru ne bi otkrila muške jedinke. Potpuna delecija je zabeležena i kod današnjih ljudi i u jednom neandertalskom uzorku, ali autori smatraju malo verovatnim da bi se to ponovilo kod polovine ili više od 20 jedinki.

Reakcije naučne zajednice

Neki stručnjaci podržavaju podatke ali pozivaju na oprez pri tumačenju: Michael Petraglia naglašava da nema dovoljno dokaza da su sahrane bile namerne ritualne prakse, dok Ryan McRae ističe da nalaz otvara više pitanja — gde su tela nastala, kako su tamo dospela i kako je izgledao svakodnevni život ovih hominina. Enrico Cappellini i tim iz Kopenhagena ističu da su rezultati robustni, ali opisuju obe hipoteze kao naučno važne i implikativne.

Šta dalje?

Autorima su potrebni dodatni uzorci iz drugih delova nalazišta i nezavisne analize kako bi se razjasnilo da li je reč o stvarnom društvenom fenomenu, genetskoj specifičnosti ili omeđenom uzorku. Otvorena pitanja uključuju starosnu i polnu strukturu populacije, način odlaganja tela i širi kontekst ponašanja Homo naledi.

Zaključak: Nalaz da su analizirani zubi potekli iz ženki predstavlja snažan impuls za novu raspravu o biologiji i ponašanju Homo naledi. Bez dodatnih podataka, nijedna od hipoteza ne može biti definitivno potvrđena, ali istraživanje naglašava koliko su ove fosilne zbirke dragocene i koliko još mogu promeniti naš pogled na ljudsku evoluciju.