Najugroženije pčele Australije: Gnezda u stabljikama nemaju gde da se sakriju od vrućine

Australija je dom više od 1.700 vrsta pčela koje se gnezde na različite načine: u zemlji, u drvetu ili u šupljim stabljikama biljaka. Novi podaci upozoravaju da su upravo autohtone vrste koje koriste stabljike za gnežđenje među najranjivijima na rastuće temperature i sve ekstremnije toplotne talase.

Stem-nesting bees are threatened by climate change and extreme temperature swings.©Timelynx/Shutterstock.com

Studija i glavni nalazi

Studija objavljena u časopisu Nature Communications analizirala je 95 autohtonih vrsta pčela koje gnezde u stabljikama raspoređenih po kontinentu. Istraživači iz nekoliko australijskih univerziteta otkrili su da su najrizičnije populacije u tropskim oblastima bliže ekvatoru, ali da ni pčele u umerenijim krajevima nisu bez opasnosti: čak i tamo ekstremni toplotni vrhovi guraju ih do temperaturnih granica preživljavanja.

Subterranean bees have more insulation from temperature swings thanks to the soil that surrounds them.©JKZ Photography/Shutterstock.com

Zašto su stabljikama gnezdilke posebno ugrožene?

Pčele koje koriste tanke biljne stabljike praktično nemaju termalnu zaštitu: stabljike ne pružaju dovoljnu izolaciju pa se unutrašnje temperature gnezda brzo približavaju spoljnim vrednostima. To znači da se kolonije suočavaju sa intenzivnim toplotnim stresom i većom smrtnošću larvi i odraslih jedinki.

Avocado flowers will not produce fruit if stem-nesting bees are not around to pollinate them.©Martin Leber/Shutterstock.com

Podzemne pčele imaju prednost

Za razliku od njih, pčele koje gnezde pod zemljom uživaju zaštitu koju pruža tlo. Studija navodi da tipičan optimalni temperaturni raspon u podzemnim gnijezdima iznosi oko 90°F–97°F (32–36°C), što omogućava normalan razvoj larvi i održavanje populacije. Dugotrajne ekstreme vrednosti — npr. temperature iznad 104°F (≈40°C) ili višednevni periodi ispod tačke smrzavanja — ozbiljno ugrožavaju i podzemne kolonije.

Conservationists believe stem-nesting bees can be saved if action is taken sooner rather than later.©Hanneke Wetzer/Shutterstock.com

Ekološke i privredne posledice

Stabljikama gnezdilke igraju važnu ulogu kao oprašivači. Njihov pad mogao bi da smanji biodiverzitet u tropskim oblastima, da smanji broj divljeg cveća i da negativno utiče na prinose kultura koje zavise od oprašivanja — među njima mango, avokado, liči i makadamija. To bi prouzrokovalo ekonomske posledice za proizvođače i uzrokovalo šire promene u ekosistemima.

Preporuke za očuvanje

Autori studije i konzervatori preporučuju hitne mere očuvanja i bolje razumevanje ovih pčela. Praktični saveti za baštovane i upravnike zemljišta uključuju:

• Ne uklanjati stabljike biljaka na kraju sezone — ostaviti ih za gnežđenje naredne godine
• Obrezivati stabljike tek posle prvog mraza kako se ne bi ometala moguća gnezda
• Izbegavati upotrebu pesticida u vrtovima i uz rubove useva
• Kontaktirati stručnjake za bezbednu relokaciju gnezda ako se nalaze na nepoželjnim mestima

Šta dalje?

Iako su podzemne vrste u kratkom roku manje podložne toplotnom stresu, dugoročne posledice klimatskih promena ostaju neizvesne. Kako ističu istraživači (među kojima su dr Carmen da Silva i dr Ros Gloag), ključ za zaštitu leži u boljem istraživanju ponašanja, raspodela i potreba ovih pčela, kao i u hitnim merama zaštite staništa.

Dr Carmen da Silva, glavna autorka studije: Pčele koje gnezde u stabljikama imaju najmanju sposobnost da pobegnu od nepovoljnih temperatura i verovatno će biti najviše pogođene antropogenim promenama klime u bliskoj budućnosti.

Bez brze akcije, nestanak stabljikama gnezdilki neće biti samo gubitak još jedne grupe insekata, već i udarac za poljoprivredu i biodiverzitet. Mesta za delovanje postoje: zaštita staništa, smanjenje pesticida i ciljana istraživanja mogu pomoći da se rizik ublaži.