NASA-in eksperimentalni X-59, nazvan "Sin Concordea", preleteo je brzinu zvuka bez stvaranja klasičnog sonic booma, dostigavši Mach 1.4 (~924 mph / ~1.487 km/h) na 55.000 ft. Dizajn sa izduženom njuškom i motorom iznad trupa smanjuje intenzitet šok-talasa tako da na tlu bude čujan blagi "thump" (~75 PLdB). Misija QueSST ima za cilj da prikupi podatke koji bi omogućili reviziju zabrana nadzvučnih letova iznad naseljenih područja i otvaranje puta za tihe komercijalne nadzvučne rute.
NASA-in tihi 'Sin Concordea' preleteo zvučni zid bez snažnog 'boom' — bliže su nadzvučni letovi iznad kopna
The 100ft-long X-59 takes off in Palmdale, California - David Swanson/REUTERS
Avion koji su razvili NASA i Lockheed Martin, eksperimentalni X-59 poznat i kao "Sin Concordea", uspešno je preleteo brzinu zvuka bez stvaranja klasičnog, snažnog sonic booma. Test je izveden sa baze Edwards Air Force Base u Kaliforniji i predstavlja važan korak ka mogućnosti komercijalnih nadzvučnih letova iznad naseljenih područja.
Šta je X-59 i zašto je drugačiji?
X-59 je istraživački jednosedežan avion dizajniran u okviru misije QueSST (Quiet SuperSonic Technology). Tokom leta dostigao je Mach 1.4 — otprilike 924 mph (oko 1.487 km/h) — na visini od 55.000 ft (oko 16.760 m). Njegov dugačak, iglast nos i motor postavljen iznad trupa imaju za cilj da razdvoje i ublaže šok-talase kako bi na tlu umesto snažnog "boom" bio čujan znatno slabiji, gotovo diskretan "thump".
Kako funkcioniše tiši udar?
Sonic boom nastaje kada se talasi pritiska koje avion stvara spoje u jedan snažan udarni talas dok avion prelazi brzinu zvuka. X-59 je oblikovan tako da ti talasi ne koaliraju u jedan oštar udar: izdužena njuška postepeno pomera vazduh, a pozicioniranje motora i oblik trupa usmeravaju preostale talase naviše, dalje od tla. NASA procenjuje da bi zvuk sa tla mogao biti oko 75 perceived loudness decibela (PLdB), u poređenju sa preko 100 PLdB kod Concordea.
The X-59 took its first flight in October 2025, but has just broken the speed of sound for the first time - REUTERS/David Swanson
"Za nas je to bio ogroman događaj," rekao je Larry Cliatt, vazduhoplovni inženjer u NASA-i i vođa testiranja u drugoj i trećoj fazi misije QueSST.
Zašto je to važno za putnike i regulative?
Od 1973. komercijalnim avionima je zabranjeno da lete nadzvučno iznad kopna SAD zbog pritužbi građana na sonic boom. Ako X-59 demonstrira dovoljno tihe udare i ako se to potvrdi kroz merenja i ankete među zajednicama, regulatori bi mogli razmotriti ukidanje ili prilagođavanje zabrana. To bi u budućnosti omogućilo brže interkontinentalne i domaće rute — na primer, prelet Njujork–Los Anđeles za manje od tri sata ili Vašington–London za oko četiri sata.
Šta sledi?
X-59 nije prototip za putnički avion, već istraživačka platforma sa jednim sedištem koja prikuplja podatke o zvuku i percepciji buke na tlu. Sledeće faze obuhvataju dodatne testove, prikupljanje merenja i saradnju sa međunarodnim i domaćim regulatorima kako bi se odlučilo da li su pravila o nadzvučnim letovima iznad kopna prikladna za reviziju.
Koncept i implikacije: Ako se tehnologija pokaže efikasnom, otvara se put razvoju komercijalnih nadzvučnih aviona koji bi mogli značajno skratiti vreme putovanja, uz smanjen rizik od ometanja zajednica zbog buke.
Pomozite nam da budemo bolji.
