Kriza mladih u Britaniji: Kako holandski model stručnog obrazovanja i terenski rad vraćaju mlade u posao

Bram i Niek Koning, braća iz Holandije, primer su kako sistem podrške, praktičnog obrazovanja i bliske saradnje poslodavaca i škola može da preokrene sudbinu mladih koji su na ivici ispadanja iz obrazovnog i radnog sistema.

BAM, the Netherlands’ biggest construction company, is an enthusiastic employer of young people - Belinda Jiao

Od napuštanja škole do ambicija za budućnost

Niek (22) i Bram su pre samo nekoliko godina bili školski odustajici. Danas su pripravnici u Royal BAM Group, najvećoj holandskoj građevinskoj firmi, i imaju jasne planove. Niek kaže: „Volim da mislim veliko… možda ću jednog dana postati direktor.“

Pat McFadden at Waltham Forest College in London. The Welfare Secretary believes we can learn from the Dutch’s youth employment model - Eddie Mulholland

Zašto se Holandija razlikuje

Dok je u Velikoj Britaniji više od milion mladih (16–24) van obrazovanja, zaposlenja ili obuke (Neet) — stopa porasla 35% od pandemije i dostigla 12‑godišnji maksimum — Holandija drži najnižu stopu Neet u Evropi: 4,1%. Razlika nije slučajna već rezultat niza mera koje prate mlade od rane faze obrazovanja do potpore u dvadesетим godinama.

Most of the Netherlands’ young people enter vocational schools to learn skills they need to find jobs - Belinda Jiao

Obavezna minimalna kvalifikacija i rana orijentacija

U Holandiji učenici već sa 12 godina prolaze procenu i raspoređuju se u tri strima (VWO, HAVO, VMBO). VMBO je praktična, stručno orijentisana staza koja obuhvata većinu učenika i od 16. godine podstiče kombinaciju učenja i radnih praksi — što održava vezu sa tržištem rada i smanjuje rizik od ispadanja iz sistema.

Luuk de Valk worked with plants, as a cleaner and at a phone company before his current role as a mortgage adviser - Belinda Jiao

Terenski rad i praćenje do 28. godine

Mnoge opštine imaju službenike koji prate izostanke (theleerplichtambtenaar) i timove koji ciljano posjećuju i kontaktiraju mlade do 28. godine. Primer iz Utrehta: jedan terenski radnik kontaktira 200–300 mladih godišnje, ima pristup bazama podataka koje signaliziraju napuštanje škole ili vrlo niske prihode i uspešno dopire do oko 90% označenih slučajeva.

Leonoor van Baarda’s decision to employ mentors has more than doubled BAM’s apprenticeship retention rate - Belinda Jiao

Jongerenpunten i brza, personalizovana pomoć

Holandski „youth hubs“ (Jongerenpunten) nude neposrednu, fleksibilnu podršku — pomoć pri izboru programa, traženju posla, zdravstvenoj podršci, smeštaju i rešavanju dugova. UK planira uvođenje 180 sličnih centara u naredne dve godine.

Ramon Smit says his job as a coach is to help apprentices navigate personal issues - Belinda Jiao

Uloga poslodavaca i sistem stručnog obrazovanja

Fondacija SBB u Holandiji povezuje škole i poslodavce kako bi kurikulumi pratili potrebe tržišta. Poslodavci učestvuju u oblikovanju programa, a kompanije poput BAM-a zapošljavaju i plaćaju pripravnike, pružajući intenzivnu mentorsku podršku.

„Mi želimo i trebamo pripravnike — ako sami ne obrazujemo radnu snagu, bićemo u problemu zbog starenja društva.“ — Leonoor van Baarda, BAM

Mentori koji prate mlade

BAM je uveo sistem mentora koji se bave socijalnim i životnim problemima pripravnika, oslobađajući instruktore da se fokusiraju na stručne veštine. Zadržavanje pripravnika poraslo je sa 30% na 72% nakon uvođenja mentorskog sistema.

Lekcije za Veliku Britaniju — i šire

Glavni problemi u UK su: oštar prelaz sa 16 godina (zahtev za pet položenih GCSE ispita), komplikovan i fragmentiran sistem stručnog obrazovanja, te manjak koordinisanih, terenskih usluga koje ciljano prate i podupiru mlade. Političari u Britaniji — uključujući Pat McFaddena i Andyja Burnhama — prepoznaju primer Holandije kao polaznu tačku za reforme.

Šta ovo znači za Srbiju

Iako se konkretne okolnosti razlikuju, ključne komponente uspeha — rana orijentacija, bliska saradnja poslodavaca i obrazovanja, terenska podrška i finansijski podsticaji za zapošljavanje mladih — predstavljaju univerzalne lekcije koje bi mogle biti relevantne i za reformu stručnog obrazovanja i politike zapošljavanja mladih u Srbiji.

Zaključak: Holandski model pokazuje da kombinacija obrazovnih struktura, lokalnih službi i angažovanih poslodavaca može značajno smanjiti broj mladih koji su Neet. Iskustvo Brama i Nieka ilustruje kako sistem koji ne odustaje od mladih — čak i nakon što napuste školu — može promeniti tok života pojedinca i odgovoriti na širu društvenu krizu nezaposlenosti mladih.