Nova 'Osovina Saosećanja': Kako iransko‑pakistansko približavanje menja ravnotežu snaga u jugozapadnoj Aziji

Krajem prethodnog meseca vrhovni vođa Irana, ajatolah Ali Khamenei, sahranjen je u rodnom Mashhadu nakon četvorodnevne ceremonije koja je privukla pažljivo odabrane međunarodne delegacije. Slanje visokih zvaničnika proizvelo je spekulacije: takvi gestovi često prelaze običnu diplomatsku kurtoaziju i mogu ukazivati na bliže političke i strateške veze.

Samo su dve susedne države – Pakistan i Irak – na sahranu poslale svoje premijere. Taj potez je protumačen kao signal novog regionalnog približavanja koje autori teksta nazivaju "Osovina Saosećanja" i koje prepliće interesne krugove jugozapadne Azije, pre nego da ostane isključivo u okvirima uobičajenih podela između Bliskog istoka i Južne Azije.

Indija, najveća sila Južne Azije i tradicionalni rival Pakistana, poslala je delegaciju bez premijera. Pozicija Naredre Modija prema spornim dešavanjima vezanim za Khameneijevo ubistvo u vazdušnom udaru objavljenom 28. februara nije bila direktno izražena kroz prisustvo na sahrani, što dodatno naglašava diplomatsku diskretnost New Delhija u ovom periodu.

Šta je pokazala ceremonija i zašto je značajna

Četvorodnevna ceremonija nije bila samo privatni oproštaj — prepoznata je i kao politički čin: sistem mera i protokola po kojima su države merile svoj stav prema Iranu. Kameroanski teoretičar Achille Mbembe koristi pojam nekropolitike za opisivanje situacija u kojima je 'potčinjavanje života moći smrti' centralno, a u ovom kontekstu ceremonija je služila i kao diplomatski test.

Achille Mbembe: „Nekropolitika je potčinjavanje života moći smrti.“

Sa druge strane, koncept Dominiquea Moïsija o "geopolitici emocija" pomaže da se shvati važnost ovakvih simbola. U uslovima međunarodne neizvesnosti, državni gestovi često služe i za smirivanje, i za merenje političke hrabrosti – element koji je autor teksta nazvao "geopolitikom smirivanja" u odnosu na potencijalne reakcije velikih sila.

Dominique Moïsi (parafraza): Emocije i simboli u diplomatiji utiču na odluke država i način na koji one balansiraju među većim silama.

Uloga Pakistana i praktične koristi savezništva

Pakistan je tokom protekle godine pokazao aktivniju diplomatsku ulogu prema Iranu. Prvo, pakistanska medijacija omogućila je Teheranu diplomatski izlaz tokom sukoba u Zalivu 2026. godine; pakistanski pregovori doveli su predstavnike Irana i SAD za pregovarački sto u Islamabadu. Drugo, Islamabad je lobirao da se prekid vatre proširi i na izraelske operacije u Libanu, što je, kako se navodi, i postignuto.

Takvi potezi povećavaju praktičnu vrednost relacije između Irana i Pakistana: podela zajedničke granice olakšava saradnju u pitanjima koja zaobilaze samo simboliku – od upravljanja tenzijama u Avganistanu i odnosima s talibanima, do bezbednosnih izazova vezanih za belučke separatiste.

Šira geopolitička implikacija

Formiranje "Osovine Saosećanja" ima pre svega simboličnu težinu u odnosu na tvrđu iransku "Osovinu Otpora", ali simbolika lako može prerasti u praktične mehanizme saradnje. Pakistanovo posredovanje i sposobnost da okupi regionalne i globalne aktere na pregovore pokazuju da se ravnoteža snaga u jugozapadnoj Aziji menja: susedi sa direktnim interesima i deljenom granicom stiču dugoročniju geopolitičku težinu od daljih, povremenih partnerstava.

Odluka Iraka i Pakistana da pošalju najviše zvaničnike na sahranu Khameneija ne znači automatski da su zemlje zauzele potpuno određen stav protiv drugih aktera. Ipak, Islamabadova asertivna diplomatska uloga i zbližavanje s Teheranom signaliziraju značajan pomak u regionalnim odnosima moći – sa posledicama koje mogu da se osećaju i šire od same regije.

Napomena o izvorima: Ovaj tekst je analiza zasnovana na diplomatskim gestovima i javno dostupnim informacijama o događajima iz 2026. godine. Interpretacije geopolitičkih implikacija ostaju predmet daljih analiza i moguće su različite perspektive.