Više od polovine ptica selica opada — kako spasiti njihove epske migracije

Svakog proleća i jeseni milijarde ptica selica povezuju kontinente, okeane i ekosisteme dok prelaze ogromne udaljenosti između područja na kojima se hrane i mesta na kojima se gnijezde. Ipak, nova međunarodna procena pokazuje da se više od polovine svetskih vrsta selica smanjuje, što ugrožava ne samo same ptice nego i ekosisteme i ljudske zajednice koje od njih zavise.

The bobolink breeds in the grasslands of North America, but it makes an epic migration journey to South America each year.Grayson Smith/USFWS.

Šta pokazuje procena?

Međunarodni tim naučnika analizirao je stanje, pretnje i napore zaštite za više od 3.380 vrsta ptica selica. Glavni uzroci opadanja su gubitak i degradacija staništa, invazivne vrste, sudari s građevinama i infrastrukturom, nezakoniti i održivi lov, trgovina kućnim ljubimcima, toksični insekticidi i slučajno zaplitanje u mreže komercijalnog ribolova.

Some of the amazing migrations that take place around the world. (a) The lines reflect prebreeding (solid) and postbreeding (dashed) migration routes of several birds. (b) Some birds, like the Hudsonian godwit (Limosa haemastica), a member of the sandpiper family whose annual cycle is shown here, travel thousands of miles. (c) The Barau's petrel (Pterodroma baraui) spends much of its nonbreeding time over islands and open water. (d) Other species, like the giant hummingbird (P. gigas) found in the Andes mountains, travel to higher elevations after breeding.Nature Reviews Biodiversity/Peter P. Marra, et al., 2026

Zašto je potreban pristup tokom celog godišnjeg ciklusa?

Mnoge vrste zavise od mreže udaljenih staništa: mesta za razmnožavanje, stajališta tokom migracije i područja za ne-razmnožavanje. Zaštita samo jedne lokacije ili jedne sezone često nije dovoljna. Potrebno je pratiti gde su populacije najranjivije i delovati ciljano kroz celu godinu — od sečnje travnjaka i upotrebe pesticida u jednoj zemlji do gubitka pličaka plime u drugoj.

Researchers attach a satellite transmitter to the back of a red knot, a rapidly declining migratory species. Tiny trackers like these show migration routes and help locate the potential harms and ways to help these species. Tim Romano, courtesy of the Smithsonian Institution

Tehnologija i novi alati daju nadu

Mini-odašiljači, genetske analize, automatizovane mreže radio-telemetrije, dugoročno praćenje i inicijative građanske nauke kao što je eBird omogućavaju naučnicima da prate pojedinačne ptice preko kontinenata i precizno lociraju kritična mesta i pretnje. To pomaže da se sredstva ulože tamo gde imaju najveći efekat.

Trackers on birds are like tiny backpacks. Smaller than a penny, birds can carry them hundreds of miles, giving scientists insight into their patterns and habitats and ways to help them survive. Tim Romano, courtesy of the Smithsonian Institution

Primeri i postojeće inicijative

Inicijativa Road To Recovery okuplja naučnike, vlade, organizacije, vlasnike zemljišta i lokalne zajednice u više od 50 međunarodnih radnih grupa posvećenih najbrže opadajućim vrstama u Severnoj Americi. Njihov rad je već doveo do novih istraživanja, zaštite staništa, promena politika i međunarodnih partnerstava.

A scientist releases a Kirtland's warbler with its tracker attached. Tim Romano, courtesy of the Smithsonian Institution

Međunarodna saradnja je ključna — i nedovoljna

Postoje međunarodni sporazumi kao što je Konvencija o očuvanju migratornih životinjskih vrsta i regionalne flyway inicijative, ali efikasnost je ograničena kada mnoge velike i uticajne države nisu potpisnice. Šira međunarodna participacija i dugoročno finansiranje su neophodni da se naučna saznanja pretoče u koordinisane mere zaštite kroz ceo godišnji ciklus.

Šta mogu da urade vlade, organizacije i građani?

• Zaštititi i obnoviti ključna staništa, uključujući pličine plime i travnate površine.
• Smanjiti rizike: ograničiti štetne pesticide, sprečiti sudare sa građevinama i smanjiti broj slobodno lutajućih mačaka.
• Podržati i finansirati međunarodne dogovore i inicijative za zaštitu selica.
• Učestvovati u građanskoj nauci (npr. eBird), podržavati lokalne projekte i primenjivati pticama-prijateljske prakse u poljoprivredi i urbanom planiranju.

Primer uspeha

Primer zabrane DDT-a pokazuje da kada se identifikuje glavni uzročnik pada, odlučna ljudska akcija može dovesti do oporavka vrsta kao što su beloglavi orao, sokol selac i ribar. Sada je izazov primeniti slične, ciljane mere za stotine migratornih vrsta pre nego što postanu kritično ugrožene.

Zaključak: Budućnost epskih migracija zavisi od brzih, koordinisanih i proaktivnih mera — od lokalnog delovanja do međunarodnih sporazuma. Svaka godina da se odloži povećava rizik za mnoge vrste, ali postoje alati i primeri uspeha koji pokazuju da povratak broja ptica nije nemoguć.

Autori izvornog istraživanja: Peter Marra (Georgetown University) i Nathan W. Cooper (Smithsonian Institution).