Jullien Gaer priseća se porodičnog puta od progona u Rumuniji, kroz interniranje i život u Libiji, do preseljenja u Veliku Britaniju. Opisuje kako je Šestodnevni rat 1967. pokrenuo talas antisemitizma u Libiji koji je doveo do iseljavanja većine Jevreja. Danas, radeći u NHS-u, autor primećuje rastući strah među jevrejskim kolegama i pita se da li je UK i dalje sigurno utočište za Jevreje.
Velika Britanija je mojoj porodici pružila utočište od antisemitizma — ali da li je danas bezbedna za Jevreje?
Jullien Baer saw as a child how anti-Semitism swept North Africa - Jeff Gilbert/Jeff Gilbert
Antisemitizam ima zastrašujuću sposobnost da se ukoreni u društvu. Kao konsultant-kardiokirurg u NHS-u, sve češće vidim kolege Jevreje koji se plaše da u radnom okruženju nose kipu ili bilo šta što otvoreno označava njihovu veroispovest. To me je navelo da ponovo razmislim šta znači biti bezbedan u zemlji koja je nekada mojoj porodici ponudila utočište.
Jullien Gaer's father Roland as photographed by the British police on his arrival as an illegal immigrant in Haifa - Jullien Gaer
Porodično bekstvo i sudbina tokom rata
Moja porodica potiče iz Rumunije: otac je rođen u lučkom gradu Konstanca, u porodici romanijskog porekla. Tokom vladavine Antoneskua, kada je Rumunija bila deo sila Osovine, naša porodica je, zahvaljujući rodbini u Iranu, dobila iransko državljanstvo i izbegla sudbinu mnogih 'autohtonih' rumunskih Jevreja.
The Atlit concentration camp, south of Haifa, where Mr Baer's family was detained by the British - United Archives/Hulton Archive
Stigli smo u Hajfu na brodu Darien II, gde su nas britanske vlasti pritvorile kao ilegalne imigrante. Otac je interniran u logoru Atlit, a potom deportovan u Asmaru (Eritreja), u bivši italijanski aerodrom — među interniranim je bio i Yitzhak Shamir. Nije bio najobičniji splet okolnosti koji je, međutim, omogućio njegovo puštanje na slobodu: jedan britanski oficir prepoznao je činjenicu da je moj deda bio počasni britanski konzul u Konstanci, pa je ocenjeno da otac ne predstavlja bezbednosni rizik.
The Tripoli of the 1950s was a childhood idyll - Central Press/Hulton Archive
Nakon puštanja, otac je našao posao u novoosnovanom BOAC-u i preselio se u Libiju, gde je upoznao moju majku — englesku službenicu u britanskoj administraciji. Porodica se nastanila u Tripoliju i vodila relativno normalan, kozmopolitski život dok nije došlo do kriza povezanih sa sukobima na Bliskom istoku.
The Six-Day War devastated the prospects of Jewish communities across North Africa - Anon/AP
Šestodnevni rat i rast antisemitizma u Libiji
5. juna 1967. sećam se demonstracija na Trgu nezavisnosti u Tripoliju. Gnev je bio upravljen prema Izraelu, ali i prema SAD i Velikoj Britaniji — i Jevrejske radnje su bile meta. U neredima je, prema izvorima koje je kasnije dokumentovao David Harris, poginulo 18 Jevreja u Libiji, što je pokrenulo talas iseljavanja i na kraju dovelo do toga da je Libija postala gotovo bez jevrejske zajednice.
Egypt's General Nasser was a figurehead of Arab nationalism - AFP
Moj otac nije javno isticao svoje jevrejstvo, ali ga ni nije krio; u našim sekularnim, kozmopolitskim krugovima to nije bila tema dok se nije dogodila takva eskalacija. Ipak, događaji 1967. i kasnije su pokazali kako se retorika lako može preliti u nasilje protiv manjina.
Colonel Muammar Al-Gaddafi changed little at first after seizing power in 1969 - Keystone-France/Gamma-Keystone
Prelazak u Veliku Britaniju i nasleđe
Godine 1969. došlo je do promene vlasti u Libiji kada je vlast preuzeo Muamar Gadafi. Do sredine 1970-ih porodica je stigla u Ujedinjeno Kraljevstvo. Otac je postao britanski državljanin i ponosno je prihvatio novu pripadnost: "I'm British, don't you know" — reči koje i danas odjekuju kao simbol potrage za sigurnošću.
Moja sestra Louise izgradila je pravničku karijeru i postala registrar Vrhovnog suda i Privy Councila, dok sam ja proveo više od četiri decenije u NHS-u kao kardiokirurg. Ipak, današnje pojave straha i samocenzure među jevrejskim kolegama podsećaju me da utočište nije apsolutno i da bezbednost zavisi od političkog i društvenog okruženja.
Zaključak — pitanje bezbednosti danas
Danas primetim novu anksioznost: kolege koje izbegavaju otvoreno pokazivanje vere, strah od disciplinskih reakcija i javnih napada, i zabrinutost za budućnost Jevreja u Velikoj Britaniji. Moje lično iskustvo i porodična istorija pokazuju koliko je krhka granica između integracije i izopštavanja. Pitanje ostaje otvoreno: da li je Velika Britanija i dalje sigurno utočište za Jevreje, ili moramo radikalno da preispitamo mehanizme zaštite verskih i etničkih manjina?
"I'm British, don't you know" — otac je to govorio ponosno držeći prvi britanski pasoš. Pitam se kako bi se danas osećao.
Jullien Gaer je konsultant kardiokirurg.
Pomozite nam da budemo bolji.
