Studija analize ~320.000 ćelija iz hipokampusa 40 osoba (20–95) otkriva da se oko 50. godine života događa značajan talas ćelijskih i molekularnih promena. Mikroglije embrionskog porekla delimično bivaju zamenjene monocitima koji nose pojačan upalni potpis, dok astrociti opadaju i pokazuju znake energetske iscrpljenosti. Istovremeno, 3D organizacija genoma slabi, što može doprineti povećanoj ranjivosti na demenciju.
Mozak Menja Ćelije U Srednjim Godinama: Mikroglije Se Zamenjuju Monocitima — Šta To Znači?
(Alain Jocard/AFP/Getty Images)
Nova studija koja je analizirala skoro 320.000 ćelija iz ljudskog hipokampusa otkriva neočekivane, široke promene u ćelijskom sastavu i molekularnoj arhitekturi mozga koje počinju oko pedesete godine života. Rezultat može objasniti porast hronične upale i ranjivu poziciju mozga prema demenciji u starijem dobu.
Kako je istraživanje rađeno
Istraživači su upotrebili retku kombinaciju genetskih, epigenetskih analiza i trodimenzionalnog mapiranja genoma kako bi proučili skoro 320.000 pojedinačnih ćelija iz hipokampusa 40 zdravih donora starosti 20–95 godina. Rad objavljen u časopisu Science (Zemke et al. 2026) povezuje promene u regulaciji gena sa promenama u ćelijskom identitetu i 3D organizaciji genoma.
This study found that a combination of changes to the cells of the hippocampus, around age 50, could be the beginning of the type of brain aging that leads to dementia. (Zemke et al. 2026)
Ključna otkrića
Zamena mikroglija monocitima: Tradicionalno se verovalo da su mikroglije embrionskog porekla i da se održavaju tokom života. Studija pokazuje da se između 50. i 75. godine veliki deo ovih originalnih mikroglija delimično zamenjuje ćelijama sličnim monocitima iz krvi. Ove "novokomponovane" ćelije imaju metilacione obrasce bliže krvnim monocitima i nose jače upalne potpise.
Dominacija do osamdesete: Do oko 80. godine života, ćelije slične monocitima postale su dominantna populacija u većini ispitivanih uzoraka.
A typical monocyte in a blood smear sample. Monocytes are the largest type of white blood cell and have a distinct horseshoe-shaped nucleus. (Ed Reschke/Stone/Getty Images)
Astrociti u opadanju: Broj astrocita u hipokampusu postepeno pada, a preostali astrociti pokazuju pad aktivnosti gena za proizvodnju ATP-a i porast gena za ćelijsko recikliranje — što ukazuje na moguću energetsku krizu koja doprinosi njihovom gubitku.
Raspad trodimenzionalne organizacije genoma: U gotovo svim tipovima ćelija istražena 3D arhitektura DNK postaje manje organizovana sa godinama: hromosomalne regije postaju „mutne“, a proteini koji održavaju strukturu vezuju DNK slabije, što je povezano s promenama u ekspresiji gena i identitetu ćelija.
YouTube Thumbnail
Implicacije i ograničenja
Autori ističu da ove promene nisu nužno glatke i linearne: mnoge se ubrzavaju oko 50. godine, što odgovara ideji o fazama biološkog starenja. Takođe su zabeležene razlike po polu — molekularne promene češće su, ili jače povezane s godinama, kod muškaraca u nekoliko tipova ćelija.
Međutim, studija je zasnovana na postmortem uzorcima (kros-sekcionalni dizajn), pa ne dokazuje direktno prolaženje istih ljudi kroz te faze. Ipak, obim i kombinacija tehnika otvaraju nova pitanja o tome koliko se mozak preuređuje tokom života i koje su moguće mete za prevenciju ili terapiju neurodegenerativnih bolesti.
Subscribe to ScienceAlert's free fact-checked newsletter
Šta to znači za javno zdravlje i istraživanja
Promene u imunitetu mozga i energetskoj stabilnosti ćelija mogu pridoneti riziku od Alzheimerove bolesti i drugih oblika demencije. Razumevanje kada i kako dolazi do tih tranzicija može pomoći u razvoju ciljnih intervencija koje čuvaju funkciju hipokampusa i smanjuju ranjivost na neurodegeneraciju.
„Razumevanje ovih ćelijskih tranzicija može pružiti nove mogućnosti za razvoj intervencija koje očuvaju funkciju mozga i smanje ranjivost na neurodegenerativne bolesti“, kaže Xiangmin Xu, jedan od autora studije.
Referenca: Zemke et al., 2026; objavljeno u Science.
Pomozite nam da budemo bolji.
