Nova studija pokazuje da kitefin ajkula (Dalatias licha) koristi bioluminiscenciju ne samo za kontrailuminaciju već i kao bočni „far“ za pronalaženje plena. Merenja osam jedinki sa Chatham Rise otkrivaju da donji sjaj (491 nm) odgovara svetlu na 480–540 m, dok se emisija znatno širi bočno, naročito prema nosu i prsnoj peraji. Svetleća leđna peraja verovatno ima ulogu u signalizaciji ili privlačenju plena, ali potvrda zahteva opažanja u prirodi.
Ajkula-Far: Kitefin (Dalatias licha) Koristi Sopstvenu Svetlost Za Lov I Signalizaciju
The kitefin shark is the world's largest bioluminescent vertebrate. (Claes et al., iScience, 2026)
U mračnim, dubokim vodama okeana jedna od najupečatljivijih bioluminiscenata možda radi više od pukog prikrivanja. Nova studija tima predvođenog Julienom Claesom sa Université catholique de Louvain sugeriše da kitefin ajkula (Dalatias licha) koristi svoj sjaj i kao bočni „far“ kojim osvetljava okolinu i olakšava pronalaženje plena.
The kitefin shark in its habitat deep under the sea. (jgrimshaw/iNaturalist,CC BY-NC 4.0)
Šta su naučnici otkrili?
Ispitivanja osam jedinki uhvaćenih kao priulov na Chatham Rise (istočno od Novog Zelanda) pokazala su da:
A diagram showing how counterillumination works to conceal the firefly squid. (Ian Alexander/Wikimedia Commons,CC BY-SA 4.0)
- Donji (ventralni) sjaj ajkule ima spektralni maksimum oko 491 nm — bluasto-zelenu nijansu koja odgovara preostalom dnevnom svetlu na dubinama oko 480–540 m.
- Intenzitet ventralnog sjaja odgovara očekivanjima za kontrailuminaciju na tim dubinama, što pomaže u prikrivanju siluete od posmatrača iznutra vodnog stuba.
- Međutim, emisija svetlosti se širi znatno bočno — posebno prema prednjem delu tela (nos, vilica, prsne peraje) — znatno više nego kod drugih organizama koji koriste kontrailuminaciju.
- Leđna peraja svetli znatno slabije od trbušnog sjaja (otprilike red veličine slabije), ali je i dalje oko stotine puta jača od ambijentalnog uzlaznog svetla, što čini leđnu peraju lošom kamuflažom.
Kako to tumače istraživači?
Autori navode da lateralna (bočna) emisija može funkcionisati kao biološki far koji osvetljava bentočni teren pored ajkule, čime se poboljšava detekcija plena u tamnom okruženju. Istovremeno, usmereni ventralni sjaj može služiti za kontrailuminaciju — prijemnik dvostruke funkcije: sakrivanje i aktivno pretraživanje.
The glowing shark as seen from the side. (Claes et al.,iScience, 2026)
Moguće dodatne funkcije
Svetleća leđna peraja verovatno ne služi kamuflaži; istraživači sugerišu da bi mogla imati ulogu u intra-specijskoj signalizaciji ili čak privlačenju plena. Primeri iz prirode pokazuju da neke vrste koriste bioluminiscenciju isključivo za lov (npr. flashlightfish), pa nije neuobičajeno da isti mehanizam ima više funkcija.
YouTube Thumbnail
Metodologija i ograničenja
Istraživanje je zasnovano na merenjima živih jedinki izvučenih kao priulov i analiziranih na terenskom brodu. Autori naglašavaju da su zaključci plauzibilni, ali da za definitivnu potvrdu je neophodno direktno posmatranje ponašanja ajkula u prirodnom staništu — npr. snimci iz dubine sa ROV-ova ili satelitska/akustična praćenja.
Subscribe to ScienceAlert's free fact-checked newsletter
Zašto je to važno?
Ovi rezultati proširuju naše poimanje kontrailuminacije: umesto da služi isključivo za skrivanje od predatora, ista bioluminiscentna emisija može istovremeno biti alat za pronalaženje plena i za komunikaciju. To pomaže da se objasne neke neuobičajene morfološke karakteristike kitefin ajkule i njena strategija preživljavanja — posebno imajući u vidu da je to relativno spora vrsta (zabeležena brzina ~13 cm/s), dok su joj plen često brze, vidno sposobne vrste.
Napomena: Iako su nalazi snažni i dobro potkrepljeni merenjima, naučna potvrda zahteva posmatranja u prirodnim uslovima.
Rad je objavljen u časopisu iScience (2026), a uzorci su prikupljeni tokom istražnog pregleda Chatham Rise, Novi Zeland.
Pomozite nam da budemo bolji.
