Clalit beleži skok PTSP-a od oko 70% u opštoj populaciji nakon 7. oktobra, dok je osnovna stopa dijagnoza 3–4 puta viša nego 2018. godine. Procena upućuje na ~60.000 novih slučajeva PTSP-a povezanih s konfliktom. Sistem je reagovao obukom više od 1.000 pomoćnih terapeuta i uvođenjem "trenera otpornosti", ali hronični nedostatak specijalista i rizici samolečenja (npr. medicinski kanabis) ostaju veliki izazov. Eksperimentalne terapije poput MDMA daju ohrabrujuće, ali preliminarne rezultate.
Mentalna bomba u Izraelu: Porast PTSP-a i rast samoubistava posle 7. oktobra
A mental health crisis is sweeping Israel, according to data collected by the country's largest health provider - Eyal Warshavsky
Ovaj tekst istražuje dramatičan porast problema mentalnog zdravlja u Izraelu nakon napada 7. oktobra, sa fokusom na podatke najvećeg zdravstvenog pružaoca Clalit i reakcije sistema zdravstvene zaštite.
Bar Asraf died by suicide at the grave of his girlfriend Liron Barda, who was murdered by Hamas at the Nova music festival massacre on October 7 - Instagram
Tragedije i alarmantni pokazatelji
Professor Amir Krivoy, director of the Clalit-Geha Mental Health Center - Eyal Warshavsky/The Telegraph
U jednom mesecu, prema izveštajima, troje izraelskih vojnika izvršilo je samoubistvo, među njima i dve mlade žene, čime je broj samoubistava ove godine porastao na 17 — najviše u poslednjih 15 godina. Posebno potresan slučaj je smrt Bara Asrafa (30), koji je pronađen pored groba svoje devojke Liron Barda, ubijene na muzičkom festivalu Nova tokom događaja 7. oktobra.
Mourners At the Nova Festival memorial site - Eyal Warshavsky
Podaci Clalita: veliki skok PTSP-a
Clalit izveštava da je učestalost posttraumatskog stresnog poremećaja (PTSP) u opštoj populaciji porasla za približno 70% nakon 7. oktobra, dok je osnovna stopa dijagnoza sada tri do četiri puta viša nego 2018. godine. Procena ukazuje na oko 60.000 slučajeva PTSP-a koji se mogu direktno pripisati sukobima i napetostima nakon napada — slučajeva koji se inače ne bi očekivali.
Israeli civilians at an impact site after an Iranian ballistic missile strike in Tel Aviv - Eyal Warshavsky
Clalitovi podaci ne uključuju aktivno službene pripadnike vojske, čiji se slučajevi leče unutar vojnog sistema i za koje su podaci ograničeni. Ipak, nezavisna studija Tel Aviv univerziteta pratila je borbeno angažovane vojnike i pronašla da oko 12% onih koji su bili svedoci borbenih dejstava prijavljuje teške simptome PTSP-a.
The Clalit-Geha Mental Health Center in Tel Aviv - Eyal Warshavsky
Kako se zdravstveni sistem prilagođava
Zbog naglog porasta potražnje, Clalit je reorganizovao usluge: angažovani su psihologe-studenti, socijalni radnici i stručnjaci za umetničku terapiju; obučeno je više od 1.000 pomoćnih terapeuta; uvedeni su i specijalizovani "treneri otpornosti" za blaže poremećaje koji pružaju ciljanu podršku u jednoj do tri sesije.
A weed pharmacy sign in Tel Aviv - Eyal Warshavsky
Iako ova reorganizacija omogućava bržu prvu pomoć, stručnjaci upozoravaju da nedostatak psihijatara i kliničkih psihologa ostaje ključni problem, jer njihova obuka traje decenije.
A feeling of helplessness is widespread among Israel's population - Eyal Warshavsky
Rizici samolečenja i upotrebe kanabisa
Bez adekvatne nege, ljudi često pribegavaju alkoholu ili drogama. U Izraelu je medicinski kanabis široko dostupan i broj registrovanih korisnika porastao je na oko 140.000. Dok nekima pomaže simptomatski (npr. sa spavanjem), zabeleženi su i ozbiljni neželjeni efekti — povećana razdražljivost, manija i u nekim slučajevima psihoza, uključujući i starije osobe.
More than 30,000 children and adolescents are recognised as 'terror victims' by the Israeli authorities - Eyal Warshavsky
Eksperimentalne terapije i dokazi
Manje studije u Izraelu ispitivale su upotrebu MDMA u lečenju PTSP-a kod vojnika i pokazale su ohrabrujuće, ali preliminarne rezultate: oko 80% učesnika koji su završili terapiju prijavilo je značajno smanjenje simptoma. Ipak, istraživanja su mala, praćenje kratko, a tretmani i dalje strogo eksperimentalni.
Dr Jordan Lewinski, head of Clalit's mental health services - Eyal Warshavsky
Terapije u upotrebi i prognoza
Clalit koristi dokazane psihoterapijske metode poput EMDR-a, Interpersonalne psihoterapije (IPT) i Kognitivne procesne terapije (CPT). Stručnjaci navode da je cilj postići preciznu dijagnozu i odabrati pravu kombinaciju tretmana za svakog pacijenta. Za one koji dobiju adekvatnu terapiju prognoza je povoljna: oko 80% očekuje oporavak uz blage rezidualne simptome, dok 15–20% može razviti hronične tegobe i zahtevati dugoročnu podršku.
The country's mental health crisis could get worse before thinngs improve - Eyal Warshavsky
Posledice za decu i društvo
Posebno zabrinjava uticaj na decu: više od 30.000 maloletnika prepoznato je kao 'žrtve terora', a mnogi su izgubili jednog ili oba roditelja. Izloženost traumi u ranom uzrastu povećava rizik za kasnije ozbiljnije mentalne poremećaje.
Stručnjaci ističu da će opšte stanje mentalnog zdravlja verovatno ostati opterećeno dok traju sukobi i ponovljeni talasi akutnog stresa, a da je moguće i pogoršanje nakon završetka borbenih dejstava — period kada je, istorijski, rastao broj suicida.
Zaključak: Podaci pokazuju da Izrael prolazi kroz ozbiljnu krizu mentalnog zdravlja koja zahteva brzo i dugoročno prilagođavanje sistema — od hitne psihološke pomoći do povećanja broja specijalista i pažljivog upravljanja upotrebom medicinskog kanabisa i novim terapijskim pristupima.
Pomozite nam da budemo bolji.
