Studija zasnovana na 54-godišnjem datasetu iz severne Škotske pokazuje da mali broj "pionirskih parova" ospreja koji se naseljavaju više od 20 km od drugih gnezda ubrzava prostorni oporavak vrste. Konzervacione mere poput translokacije i izgradnje veštačkih gnezda uspešno imitiraju te prirodne pokrete. Projekat u Poole Harbouru (od 2017) doveo je do prvog razmnožavanja u južnoj Engleskoj od 1847. i stalnog povratka parova.
Pionirski parovi ubrzavaju povratak ospreja u Britaniji
Close look at a Dorset Osprey outside. (Birds of Poole Harbour via SWNS)
Novo istraživanje zasnovano na 54-godišnjem skupu podataka pokazuje da mali broj "pionirskih parova" ospreja (Pandion haliaetus) igra ključnu ulogu u prostornom oporavku vrste u severnoj Škotskoj i šire. Ovi parovi se naseljavaju daleko od glavnih koncentracija gnezda i omogućavaju stvaranje novih podpopulacija koje ubrzavaju širenje vrste.
Šta su "pionirski parovi"?
Pionirski parovi su pojedinačne reproduktivne jedinice koje se odlučuju gnezditi >20 km od postojećih gnezda, u oblastima sa malo ili bez konkurencije. Dok većina ospreja pokazuje konspecifičnu atrakciju (privlačenje prema oblastima gde već ima drugih ospreja) i natalnu filopatriju (mužjaci često ostaju blizu mesta rođenja), mali broj parova ipak leti na velike razdaljine i osniva nove grupe.
Webcam picture taking in 2024 showing female osprey, far right (CJ7) and male osprey, second right (022), with four chicks. (Birds of Poole Harbour via SWNS)
Istraživanje i glavni nalazi
Studiju je objavio Journal of Animal Ecology, a vodila ju je doktorandkinja Brittany Maxted sa Bournemouth University u saradnji sa Birds of Poole Harbour i The Roy Dennis Wildlife Foundation. Analiza 54 godine podataka o gnežđenju u severnoj Škotskoj pokazala je da su retke, dugodometne disperzije tih "pionira" ključne za brže prostorno širenje — obrazac koji podseća na modele razmnožavanja i širenja poznate iz drugih studija (uključujući studije invazivnih vrsta).
"Najbolji način da ubrzamo prirodni oporavak jeste da podstaknemo ili repliciramo ponašanje pionirskih jedinki," kaže Tim Mackrill, glavni ornitolog u Roy Dennis Wildlife Foundation.
Primenjene mere: translokacija i veštačka gnezda
Kao praktican primer, od 2017. godine u Poole Harbouru (Dorset) sprovođena je petogodišnja translokacija: zdrava ptićad uzimana je sa starijih škotskih gnezda u sedmoj nedelji i privremeno držana u "hacking" kavezima u Dorsetu da dovrše razvoj pre puštanja. Ovaj pristup je stvorio efekte slične prirodnim pionirskim pokretima i doveo do prve uspešne reprodukcije u južnoj Engleskoj još od 1847. godine.
Dorset Osprey flying. (Mark Wright via SWNS)
Prvi par koji se razmnožio u Poole Harbouru bio je mužjak označen 022 (translociran iz Škotske) i ženka CJ7 (došla iz populacije udaljene ~200 km). U 2022. su izlegli dvoje mladih, a poslednjih godina par se stalno vraća na isto gnezdo i 2024. je treću godinu zaredom izlegao četiri ptića.
Značaj za buduće akcije očuvanja
Autori studije predlažu da konzervacione mere koje oponašaju pionirske pokrete — posebno kombinacija translokacije i postavljanja veštačkih gnezda — mogu značajno ubrzati povratak i ponovnu povezanost populacija ospreja širom Ujedinjenog Kraljevstva i Evrope. Veštačka gnezda su već postavljena u susednim okruzima (Devon, Hampshire), a monitorinzi pokazuju povratak prvih divlje rođenih jedinki u novu porodicu lokacija.
Zaključak
Iako translokacija i stvaranje veštačkih staništa zahtevaju dugoročni rad i posvećenost, primer Poole Harboura pokazuje da ciljane intervencije mogu imati trajan i pozitivan efekat. Praćenje podacima iz decenija (koje obezbeđuje Roy Dennis i saradnici) nastaviće da oblikuje najbolje prakse za obnovu ospreja širom Evrope.
Pomozite nam da budemo bolji.
