Gana predvodi globalni pokret za reparacije nakon što je u martu UN priznao ropstvo kao "najveći zločin protiv čovečnosti". Zemlja je inicirala rezoluciju i organizovala samit u Akri sa oko 80 država, pozivajući na obrazovne stipendije, kapital za mlade i istraživanja zdravstvenih posledica. Debata obuhvata i odgovornost institucija kao što je Crkva Engleske, dok unutar Gane postoje i zabrinutosti zbog komercijalizacije povratničkog turizma.
Gana Predvodi Globalni Pokret Za Reparacije: 'Bila Je Mesto Zločina'
The captives were held in Ghana's Cape Coast Castle before being forced into ships to take them across the Atlantic Ocean [Getty Images]
Ove godine razgovor o transatlantskoj trgovini robljem dobio je znatno snažniji ton: zahtevi za izvinjenjima, otpisom duga i finansijskom reparacijom postaju sve jasniji i glasniji.
"Ghana cannot afford to be silent on ensuring that we hold perpetrators accountable"", Source: Samuel Okuzeto Ablakwa, Source description: Foreign minister of Ghana, Image: A head and shoulders image of Samuel Okuzeto Ablakwa
Gana u prvom planu
U martu je na Ujedinjenim nacijama usvojena rezolucija koja ropstvo definiše kao "najveći zločin protiv čovečnosti" — dok su Sjedinjene Države glasale protiv, gotovo sve evropske zemlje bile su uzdržane. Rezoluciju je inicirala upravo Gana, a u junu je u Akri održan samit o reparacijama na kojem je učestvovalo oko 80 država.
On a recent visit, Archbishop of Canterbury Dame Sarah Mullally prayed at the Door of No Return at Cape Coast Castle [BBC News]
Gana, koju je Afrička unija imenovala za "šampiona reparacione pravde", ističe svoju istorijsku ulogu: procenjuje se da je 10–15% od oko 12 miliona Afrikanaca nasilno odvedenih tokom transatlantske trgovine poteklo iz područja današnje Gane, a još veći broj ljudi bio je ukrcan na brodove sa ganijske obale.
The Cape Coast Castle was one of a string of forts along West Africa's Atlantic coast used to hold slaves before being taken to the Americas [Getty Images]
"Gana je bila mesto zločina, zato ne možemo biti nijemi u zahtevima da se počinioci pozovu na odgovornost," kaže ministar spoljnih poslova Samuel Okuzeto Ablakwa.
Šta Gana traži
Zvaničnici iz Accre zagovaraju model reparacione pravde koji uključuje obrazovne stipendije, rizični kapital za mlade preduzetnike i istraživanja zdravstvenih posledica koje se, prema nekim tvrdnjama, mogu povezati sa teškom pothranjenošću i nečovečnim uslovima iz doba ropstva. Na samitu se takođe govorilo o olakšicama duga i njegovom eventualnom otpisu.
King Tackie Teiko Tsuru II has apologised for his ancestors' involvement in the slave trade. [BBC News]
Odgovornost institucija
Ablakwa i drugi lideri traže da pojedinačne institucije koje su profitirale od ropstva snose odgovornost. Među njima je i Crkva Engleske: misionarski ogranak u 18. veku upravljao je plantažama, mnogi sveštenici posedovali su robove, a nedavni izveštaji ukazuju na značajne investicije koje su Crkvi donosile velike prihode.
Visitors to Ghana can buy traditional masks emblazoned with team colours [BBC]
U julu je nadbiskupka Kanterberijska Dame Sarah Mullally posetila Kejp Kost, obišla tamnice i 'Vrata bez povratka', i, prema sopstvenim rečima, bila duboko potresena. Crkva je izvinila i pokrenula fond od 100 miliona funti za zajednice pogođene nasledstvom ropstva, ali taj plan nailazi i na otpor unutar same institucije.
Jamestown in Accra, Ghana [Getty Images]
Rasprava o saučesništvu
Jedan od često navedenih kontraprikaza jesu tvrdnje o afričkom saučesništvu u trgovini robljem. Ablakwa kategorički odbacuje ideju da su Afrikanci bili jednako odgovorni kao evropske imperije koje su kreirale zakone, osiguravajuće i finansijske mehanizme trgovine.
[BBC]
Ipak, u samoj Gani mišljenja su nijansiranija. Ga Mantse, King Tackie Teiko Tsuru II, javno je izvinio svoje pretke zbog uloge u trgovini robovima i pozvao na priznanje i obavezu da se doprinese reparacijama — gest koji za neke predstavlja važan korak u kolektivnom iscjeljenju.
Dijaspora, turizam i rizik komercijalizacije
Gana je vodila i kampanju kojom je pozivala pripadnike afričke dijaspore, posebno afroamerikance, da posete zemlju — inicijativu predstavljenu kao čin pomirenja i 'popravke' istorijske nepravde. Međutim, bivši član predsednikovog Odeljenja za dijasporu, Yaw Asare, upozorava da je inicijativa ubrzo privukla turističke vlasti i komercijalne interese, što je dovelo do porasta cena i marginalizacije lokalnih zajednica.
Asare ističe da prava reparaciona pravda mora da prioritet daje ljudskom isceljenju i vezi između zajednica, a ne da redukuje povratak dijaspore na turističku razglednicu ili izvor prihoda.
Značaj i izazovi
Gana danas igra centralnu ulogu u globalnoj debati o reparacijama: iskušava diplomatske, moralne i praktične instrumente za pravdu, ali se suočava i sa unutrašnjim i spoljnim protivljenjima — od politike velikih sila do pitanja kako uravnotežiti istorijsko priznanje, institucionalnu odgovornost i potrebe lokalnih zajednica.
Napomena: Više o temi možete pogledati u emisiji Global Eye (BBC Two) i na sajtu BBC Africa.
Pomozite nam da budemo bolji.
