Arheolozi su na obali jezera İznik otkrili ostatke manje crkve oko 30 cm ispod poznate bazilike, što može odgovarati opisu "kuće molitve" iz izvora vezanih za Prvi sabor u Nikaiji (325). Tim pod vođstvom Mustafe Şahina smatra da je pronađena građevina starija od bazilike i da bi mogla biti povezana sa "Crkvom Neofitovom", dok nezavisni stručnjaci upozoravaju da nema konačnih dokaza. Ključna pitanja ostaju datovanje, mesto carskog dvorca i priroda sastanaka na saboru; iskopavanja i analize su u toku.
Otkrivena Crkva Stara 1.700 Godina Ispod Jezera İznik — Moguće Mesto Prvog Sabora u Nikaiji
Excavation of the church on the shore of Lake İznik, in Turkey. | Credit: Getty Images
Arheolozi koji rade na obali jezera İznik u Turskoj saopštili su da su otkrili ostatke manje crkve koja leži približno 30 centimetara ispod podova ranije poznate velike bazilike. Tim na čelu sa profesorom Mustafa Şahinom sa Univerziteta Bursa Uludağ prema nalazima smatra da bi ta ranija građevina mogla odgovarati opisu mesta u kojem je održan Prvi sabor u Nikaiji 325. godine, ali mnogi stručnjaci pozivaju na oprez dok izvidi i datovanja budu dovršeni.
Šta su arheolozi našli
Veća crkva ispod vodene površine otkrivena je 2014. godine, a od 2015. godine iskopavanja su otkrila ostatke manje građevine ispod nje. Sačuvan je prvenstveno kameniti pod koji se nalazi oko 30 cm ispod nivoa bazilike, što ukazuje da je ranija građevina starija. Dosad nisu pronađeni zidovi ili dekoracije manje crkve, pa istraživači pretpostavljaju da su delovi mogli biti građeni od lako propadljivih materijala, najverovatnije drvenih elemenata.
Povezanost sa Saborom
Jedan od savremenih učesnika sabora, Eusebius iz Cezareje, u svojim izvorima pominje da su neka zasedanja održana u "kući molitve" ili maloj crkvi, pa istraživači smatraju da bi novootkrivena građevina mogla odgovarati tom opisu. Şahin pretpostavlja, na osnovu istorijskih izvora, da bi manja crkva mogla biti poznata kao "Crkva Neofitova", dok je kasnije izgrađena veća građevina nazvana "Crkva Svetih Otaca".
An aerial view of the church's remains in what was once the ancient Greek city of Nicaea. | Credit: Getty Images
Rezerve stručnjaka
Više nezavisnih istoričara i arheologa upozorava da trenutno nema konačnih dokaza da su upravo u ovoj manjeg objekta održavane glavne sednice Sabora. Richard Kim (University of Illinois Chicago) ističe da manja crkva još nije sigurno datovana i podseća da Eusebius navodi kako je otvarajuća sednica bila u carskom dvorcu, te da su ključni razgovori verovatno vođeni u dvorcu Konstantina I, koji do danas nije pronađen i koji možda leži takođe pod jezerom.
Charles Odahl (Boise State University) napominje da je Sabor Nikaije tradicionalno povezan s carskim dvorcem pored jezera, dok David Gwynn (Royal Holloway) ocenjuje da su dokazi o ranom 4. veku obećavajući, ali da ne treba preuveličavati arheološki nalaz — on daje uvid u kontekst u kojem se sabor odvijao, ali ne dokazuje sve detalje same skupštine.
Značaj i dalja istraživanja
Prvi sabor u Nikaiji (325. g.) bio je ključan događaj za rani hrišćanski svet: okupio je stotine episkopa i doveo do usvajanja Nikajskog simbola vere. Iskopavanja i analize na lokalitetu su u toku; buduća datovanja i nalazi pločastih, arhitektonskih ili materijalnih tragova mogu pojasniti vezu ovog arheološkog sloja sa događajima iz 4. veka.
Zaključak: Nalaz je arheološki važan i pruža novu perspektivu na urbano i religiozno okruženje Nikaije početkom 4. veka, ali trenutno ne postoji nepobitni dokaz da je upravo ova manja crkva bila glavno mesto održavanja Sabora — ključnu ulogu verovatno je imao carski dvorac, čija lokacija još nije potvrđena.
Napomena: Istraživanja, datovanja i publikacija detaljnijih nalaza su u toku.
Pomozite nam da budemo bolji.
