Međunarodni istraživači su analizirali genome skoro 450.000 ljudi i identifikovali 44 gena koji mogu modifikovati rizik od Alchajmera kod nosilaca gena APOE4. Nalazi ističu ulogu oligodendrocita i očuvanja mijelina kao potencijalne zaštite protiv štetnih efekata APOE4. To otvara put ka personalizovanijim pristupima prevencije i lečenja, ali su neophodne dodatne studije i eksperimentalna verifikacija pre razvoja lekova.
Zašto neki nosioci gena APOE4 ne dobiju Alchajmer: Novi genetski tragovi otvaraju put ka personalizovanoj zaštiti
An illustration shows a head with a visible brain and DNA strands.
Neki ljudi koji nose jedan od najjačih genetskih faktora rizika za Alchajmerovu bolest, alel APOE4, ipak nikada ne razviju kliničku bolest. Novo istraživanje međunarodnog tima pod vođstvom dr Michael E. Belloya sa Washington University School of Medicine otkriva genetske i ćelijske mehanizme koji mogu umanjiti štetne efekte APOE4 i naznačuju puteve za buduće preventivne i terapijske pristupe.
Autori su analizirali genome skoro 450.000 ljudi iz evropskih, afričkih i japanskih populacija kako bi identifikovali gene koji modifikuju rizik od Alchajmera kod nosilaca varijante APOE4. Cilj je bio otkriti zašto neki nosioci razviju bolest, a drugi ostanu relativno zaštićeni.
Ključni nalazi
Studija, objavljena u Alzheimer's & Dementia, identifikovala je 44 gena povezana sa biološkim procesima relevantnim za Alchajmer, uključujući potencijalne ciljeve za lekove. Jedan od najsnažnijih signala potekao je iz oligodendrocita — ćelija koje formiraju mijelin, zaštitnu omotač oko nervnih vlakana. To sugeriše da očuvanje mijelina i funkcije oligodendrocita može ublažiti posledice APOE4 na moždanu komunikaciju.
„Apolipoprotein E (APOE4) se nalazi kod otprilike polovine osoba sa Alchajmerom, ali posedovanje tog alela ne čini bolest neizbežnom,“ rekao je Belloy za Newsweek. „Naše istraživanje usmereno je na gene i mehanizme u mozgu koji prirodno mogu da suprotstave štetnim efektima APOE4.“
Šta to znači za prevenciju i lečenje?
Rezultati podržavaju ideju da budući tretmani za Alchajmer treba da budu prilagođeni pojedinačnim biološkim mehanizmima — tzv. precision medicine pristup. Identifikovani geni i ćelijski putevi predstavljaju polazne tačke za eksperimentalna ispitivanja i razvoj lekova koji bi mogli smanjiti rizik kod nosilaca APOE4.
Međutim, istraživači naglašavaju oprez: genetski signali moraju biti potvrđeni u dodatnim studijama i eksperimentalno testirani da bi se utvrdilo koji su ciljevi najperspektivniji za terapijsku intervenciju. Ako se potvrde, potencijalne terapije i dalje bi morale proći kroz standardne faze razvoja lekova pre primene u praksi.
Važnost za širu populaciju
Alzheimer's Association navodi da jedna od tri starije osobe umre sa Alchajmerovom bolešću ili drugim oblikom demencije, pa je razumevanje modifikatora rizika globalni prioritet. Iako je studija bazirana na velikim genomskim skupovima iz različitih populacija, potrebna su dodatna istraživanja kako bi se utvrdila prenosivost nalaza na druge etničke grupe i kliničke populacije.
Reference: Zeng Y., Cook N., Yang C., et al. (2026). APOE*4 Risk-Modifying Genes And Drug Targets In Alzheimer's Disease Through Cell-Type-Specific Genomic Analyses. Alzheimer's & Dementia, 22. https://doi.org/10.1002/alz.71552
Pomozite nam da budemo bolji.
