Preživeli masakra u Sharpevilleu podnose tužbu protiv Zakona o imunitetu iz 1961. Incident iz 1960. odnosi najmanje 69 života (procene idu i do 91) i više od 200 ranjenih. Organizacije Lawyers for Human Rights i Leigh Day traže da Visoki sud proglasi zakon neustavnim i odobri kolektivnu tužbu koja bi mogla obuhvatiti oko 70 ljudi. Ako uspiju, otvoriće se put za naknadu štete, a potencijalno i za krivično gonjenje odgovornih.
Preživeli masakra u Sharpevilleu pokreću sudsku bitku protiv zakona koji štiti počinioce
Abraham Mofokeng was 20 when he joined a peaceful protest in Sharpeville [BBC]
Abraham Mofokeng i drugi preživeli masakra u Sharpevilleu pokreću pravnu borbu za poništavanje Zakona o imunitetu iz 1961. koji je štitio policiju i državu od krivične i parnične odgovornosti nakon krvavog incidenta 21. marta 1960. Mofokeng, sada 86, i dalje nosi metak u kičmi i šepa zbog ranjavanja, dok se 90-godišnji Larazus Magotsi priseća scena u kojima su ranjeni i mrtvi ležali na ulicama.
Protesters started fleeing as the police opened fire [Universal History Archive/UIG via Getty images]
Šta se dogodilo: Tokom protesta protiv rasnih propusnica (passbook ili "dompas"), policija je otvorila vatru na demonstrante. Najmanje 69 ljudi je odmah ubijeno, više od 200 ranjeno, a novija istraživanja podižu procenu mrtvih do 91. Smatra se da je u masu ispaljeno više od 1.300 metaka. U lokalnom memorijalnom parku – Human Rights Precinct – stoji 69 belih stubova u znak sećanja na žrtve.
Larazus Magotsi witnessed police shooting at some who were trying to get up from the ground [BBC]
Pravni okvir i razlog tužbe: Indemnity Act (1961) donet je nakon masakra i praktično je onemogućio krivično gonjenje i parnične zahteve protiv počinilaca. Iako je aparthejd formalno okončan 1994. i usvojen je novi Ustav, taj zakon i dalje stoji u zbirci propisa. Južnoafrička organizacija Lawyers for Human Rights i britanska advokatska kancelarija Leigh Day podnele su zahtev Visokom sudu da proglasi zakon neustavnim i omogući kolektivnu tužbu koja bi mogla obuhvatiti oko 70 preživelih i srodnika.
The photographer Ian Berry later told the BBC that it seemed the man in the centre of this picture was holding his jacket up "as though to protect himself from the bullets" [Universal History Archive/UIG via Getty images]
Mogući efekti: Ako sud poništi Zakon o imunitetu i overi kolektivnu tužbu, žrtve i porodice bi mogle tražiti naknadu štete, a u teoriji bi se otvorila mogućnost i za krivični progon preživelih osumnjičenih počinilaca — ukoliko su i dalje živi i ako postoje dokazi.
Many of those who died in the massacre are buried in a long row in a cemetery in Sharpeville [BBC]
Kontekst pomirenja: Komisija za istinu i pomirenje (TRC), koju je predvodio nadbiskup Desmond Tutu, priznala je mnoge žrtve i dodelila pojedinačne grantove; ministarstvo pravde navodi da je 560 priznati žrtava dobilo oko 31 milion USD. Međutim, preživeli u Sharpevilleu smatraju da to nije dovoljno za pravdu i kolektivno isceljenje zajednice.
[BBC]
Stručni stavovi: Prof. Frans Viljoen objašnjava da bi poništavanje zakona "očistilo" zakonodavstvo i zatvorilo jedno poglavlje prošlosti, dok advokati iz Lawyers for Human Rights ističu da zajednica traži i materijalnu reparaciju koja bi omogućila oporavak i razvoj Sharpevillea.
„Aparthejd je mrtav i zaboravljen, ali ožiljci ostaju. Pobedа bi donela isceljenje ne samo nama već i budućim generacijama,“ kaže Abraham Mofokeng.
Ovaj slučaj prate aktivisti za ljudska prava, pravni stručnjaci i šira javnost kao test kako će južnoafrički sudovi pristupiti ostacima zakonodavstva iz doba apartheida i potrazi za pravdom žrtava istorijskih zlostavljanja.
Pomozite nam da budemo bolji.
