Raste upotreba eksploziva: Meksički karteli sve češće koriste automobil-bombe, dronove sa eksplozivom i improvizovane eksplozivne naprave, što pojačava strah među civilima. Najnoviji incident u Ojocalienteu (Zacatecas) razneo je oko 200 kg eksploziva, ranio 11 ljudi i oštetio preko 60 domova. Motivi i implikacije: Karteli koriste takve napade da zastraše rivale i pritisnu vlast, dok oznaka "terorizam" izaziva političku i pravnu debatu.
Eksplozivni obračuni: Zašto meksički karteli sve češće koriste automobil-bombe, dronove i improvizovane eksplozive
Police stand outside a municipal police station damaged after a car bomb exploded overnight in Ojocaliente, Zacatecas state, Mexico, Monday, Aug. 31, 2026. (AP Photo/Eduardo Pesci)(AP Photo/Eduardo Pesci)
Meksički karteli sve češće pribegavaju automobil-bombama, dronovima na kojima su postavljene eksplozivne naprave i improvizovanim eksplozivnim uređajima, što dodatno produbljuje strah među civilima i komplikuje odnose sa SAD. Najnoviji veliki incident dogodio se u Ojocalienteu u saveznoj državi Zacatecas, gde je eksplodiralo oko 200 kilograma eksploziva, povređeno 11 ljudi i oštećeno više od 60 kuća.
Pojava i poslednji incident
Eksplozija u Ojocalienteu, koja se dogodila u nedelju uveče, nije odnela živote, ali je izazvala značajnu materijalnu štetu i psihološki šok među meštanima. Meksički šef bezbednosti Omar García Harfuch je tokom posete Zacatecasu zajedno sa predsednicom Claudiom Sheinbaum potvrdio podatke o žrtvama i razmerama štete.
Raste broj napada
Državni tužilac Cristian Paul Camacho izvestio je da je ove godine u Zacatecasu zabeleženo 23 napada koji su uključivali eksplozive, od čega šest slučajeva sa vozilima ili motociklima napunjenim eksplozivom. U toj saveznoj državi se već duže vode krvavi sukobi između Cartela Jalisco New Generation (CJNG) i Sinaloa kartela.
Istorija i taktika
Eksperti ukazuju da upotreba eksploziva u Meksiku nije potpuno nova: postoje podaci o incidentima još iz 1990-ih, ali se intenzitet i raznovrsnost taktika pojačao u poslednjih pet godina. Karteli su počeli da koriste dronove za bacanje eksploziva, postavljaju bombe u drumsku infrastrukturu i zakopavaju improvizovane eksplozivne naprave kako bi branili ili širili teritorije.
A municipal police station, top, and other buildings are damaged after a car bomb exploded the previous night in Ojocaliente, Zacatecas state, Mexico, Monday, Aug. 31, 2026. (AP Photo/Eduardo Pesci)(AP Photo/Eduardo Pesci)
"Svedoci smo stalnog intenziviranja nasilja. Ovo znatno pojačava atmosferu straha i osvetničkih dejstava," rekao je Vanda Felbab-Brown iz Brookings Institution.
Brojke i posledice
U 2023. godini bombe postavljene na putevima u saveznom delu Jalisco ubile su šest ljudi i ranile 14. Vojska je tada objavila da je za prethodnih četiri i po godine zaplenjeno oko 2.800 eksplozivnih naprava širom zemlje. Sledeće godine vlasti su deaktivirale skoro 3.200 naprava samo u Michoacánu, a 2025. jedna eksplozivna naprava u toj državi usmrtila je osam vojnika — jedan od najsmrtonosnijih takvih incidenata.
Motivi i političke implikacije
Stručnjaci ističu da karteli koriste eksplozive zbog više ciljeva: zastrašivanja rivala i vlasti, pritiska na državne institucije i slanja snažnih poruka javnosti. Carlos Pérez Ricart sa meksičkog CIDE univerziteta napominje da takvi napadi privlače veliku pažnju i mogu služiti kao sredstvo pritiska u pregovorima kad se kriminalne grupe osećaju ugroženo.
Meksiko je dugo izbegavao da nasilje kartela označi terminom "terorizam", delom zbog straha od mogućih spoljnih intervencija i štetnih posledica po turizam i investicije. Pored toga, zvaničnici često ukazuju da terorizam podrazumeva politički ili ideološki cilj, dok su karteli pretežno motivisani profitom. Ipak, namerno ciljane civilne žrtve — kao što su napadi iz 2008. i 2011. koji su odneli desetine života — pokazuju da razlikovanje po motivima ne umanjuje razmere humanitarne štete.
Debata o odgovorima
Odluke američke administracije iz prethodnih godina da neke meksičke kriminalne organizacije svrstaju kao strane terorističke organizacije dodatno su zakomplikovale pravni i politički okvir odgovora. Stručnjaci upozoravaju da primena klasičnih kontra-terorističkih taktika na organizovani kriminal može biti neefikasna, jer tržište droge i ilegalne aktivnosti nisu ista vrsta protivnika kao ideološke terorističke grupe.
Zaključak
Rastuća upotreba eksploziva od strane meksičkih kartela predstavlja novo poglavlje u eskalaciji nasilja koje pogađa civile, sigurnosne snage i institucije. Reakcije vlasti, međunarodna saradnja i strateški odgovori ostaju ključni za smanjenje štete, ali i za izbegavanje mera koje bi dodatno destabilizovale situaciju ili dovele do međunarodnih tenzija.
Pomozite nam da budemo bolji.
