Arheolozi su u pećini Cova Dones kod Valensije identifikovali najmanje 120 latinskih natpisa iz I–II veka n.e., znatno više nego ranije poznatih ~15. Pet votivnih natpisa potvrđuje štovanje božanstva nazvanog Domina, dok tri natpisa sadrže epitet MALACI, moguće povezan s vodom. Nalazi uključuju i vretena koja su verovatno bila žrtveni prilozi, što zajedno ukazuje na organizovan kult u kome su žene imale važnu ulogu.
Otkriveno Najmanje 120 Rimskih Natpisa u Pećini Cova Dones — Kult "Domina" Povezan Sa Ženama
Members of the research team during the documentation and analysis work, September 4, 2026. (photo credit: ArcheoSymbol Group/University of Alicante)
Arheolozi su u pećini Cova Dones kod Valensije identifikovali najmanje 120 latinskih natpisa iz I i II veka n.e., što značajno proširuje ranije poznate podatke o rimskom prisustvu na tom mestu. Nalazi sugerišu postojanje organizovanog kultnog prostora u kojem su žene imale centralnu ulogu.
Najvažniji nalazi
Natpisi su, kako je objavio Univerzitet u Alikanti krajem jula, pronađeni tokom istraživanja u maju i junu koje su vodili Virginia Barciela (Univerzitet u Alikanti) i Aitor Ruiz-Redondo (Univerzitet u Zaragozi). Većina natpisa nalazila se na zidovima i plafonu pećine koja je prvi put otkrivena 2024. godine, na lokaciji više od 200 metara ispod površine. Pod pećine je preliven malim prirodnim bazenčićima (gours), nastalim zadržavanjem vode.
Votivni natpisi i božanstvo "Domina"
Epigrafkinja Silvia Alfayé iz Zaragoze navodi da pet votivnih natpisa potvrđuje štovanje božanstva označenog kao Domina (lat. "Gospa") i da su žene aktivno učestvovale u tom kultu. Tri natpisa sadrže epitet MALACI, ranije nepoznat u epigrafskoj literaturi; istraživači smatraju da bi ovaj epithet mogao ukazivati na vezu božanstva s vodom, ali konačna interpretacija je još u razradi.
"Prisutnost najmanje pet natpisa posvećenih istom božanstvu isključuje slučajne posete i ukazuje na kontinuiranu kultnu praksu," kaže epigrafista Sergio García-Dils.
Prostor i ritualne prakse
Tekstovi su skoncentrisani u ograničenom delu pećine, dalje od ulaza, što upućuje na namenski, organizovan prostor za obrede. Pored natpisa, nađen je i niz vretena (spindle whorls) — predmeta koji su u antičko doba često imali veze sa ženskim svakodnevnim i ritualnim praksama. Istraživači pretpostavljaju da su vretena služila kao žrtveni prilozi.
Detail of one of the inscriptions found within Cova Dones in Valencia, Spain, September 4, 2026. (credit: ArcheoSymbol Group/University of Alicante)
Toponim i širi kontekst
Ime lokaliteta, Cova de les Dones (Pećina žena), već je bilo poznato i može predstavljati fiksirani toponim koji ukazuje na istorijsku povezanost prostora sa ženama ili ženskim entitetima. Prethodno je, 2024. godine, u pećini otkriveno oko 15 latinskih natpisa i rimski novčić iz doba cara Klaudija, a 2025. istraživači su evidentirali preko 100 preradenih stalagmitnih fragmenata.
Šira važnost
Cova Dones je već privukla pažnju 2023. nakon otkrića više od 100 paleolitskih slika, čime je postala jedna od najznačajnijih lokacija paleolitske umetnosti u istočnoj Iberiji. Novi rimski nalazi proširuju razumevanje dugotrajnog ritualnog i simboličkog korišćenja prostora — od paleolitika do rimskog perioda — i otvaraju pitanja o lokalnim oblikima štovanja i ulozi žena u rimskim kultovima na Iberijskom poluostrvu.
Fotografija: Detalj jednog od natpisa u Cova Dones (ArcheoSymbol Group/University of Alicante)
Šta sledeće?
Istraživači najavljuju dalju epigrafsko-paleografsku analizu kako bi se precizno pročitala sva imena i natpisi, kao i ispitivanje arheološkog konteksta nalazišta radi potvrde funkcije objekata i prirode kulta. Posebna pažnja biće posvećena razumevanju značenja epiteta MALACI i njegovih mogućih veza sa vodenim manifestacijama božanstva.
Pomozite nam da budemo bolji.
