Tokom iskopavanja 2026. u pećini Cova de les Dones kod Valensije otkriveno je više od 120 latinskih natpisa — najviše poznatih sa jedne lokacije u Rimskom carstvu. Pet natpisa pominje božicu Domina, od kojih tri s dodatkom Malaci. Nalazi (natpisi, predmeti i vretenasti utezi) upućuju na organizovan kult, moguću vezu s vodom i aktivnu ulogu žena u obredima. Dalja dešifrovanja mogu razjasniti prirodu obožavanja i društveni kontekst kultnih praksi.
Pećinsko svetište kod Valensije: Više od 120 latinskih natpisa i misteriozna božica „Domina”
Researchers take photos of the inscriptions found in the Cova de les Dones cave in Valencia, Spain. | Credit: University of Alicante
Arheolozi su tokom iskopavanja 2026. godine u pećini Cova de les Dones kod Valensije otkrili više od 120 latinskih natpisa — najviše takvih natpisa poznato sa jedne lokalitete u celom Rimskom carstvu. Nalazi su značajno uvećali prethodno dokumentovanih 15 natpisa iz 2024. i bacaju novo svetlo na ritualni život žena u rimsko doba.
Nova otkrića u „Rimskom svetištu”
Većina natpisa potiče iz I i II veka n.e. i urezani su po zidovima i plafonu duboke komore u pećini koju istraživači nazivaju Rimsko svetište. Tekstovi su koncentrisani u jasno ograničenom delu pećine, daleko od ulaza, što sugeriše organizovanu kultnu praksu.
„Činjenica da su tekstovi koncentrisani u određenom i ograničenom delu pećine, dalje od ulaza, potvrđuje da je reč o organizovanom kultu“, rekao je Sergio García‑Dils, arheolog i speleolog sa Nacionalnog univerziteta za otvoreno obrazovanje u Sevilji.
Ko je bila božica Domina?
Pet od preko 120 natpisa pominje božicu nazvanu Domina (‑ „Gospođa“); u tri natpisa uz njeno ime pojavljuje se dodatak Malaci, koji istraživači tumače kao mogući epitet ili lokalni naziv. Nema još konačne interpretacije, ali neki stručnjaci ukazuju na mogućnu vezu božice sa vodom.
Two inscriptions in the cave reading "Domina" or "the Lady" | Credit: University of Alicante
„Ova božica imala je određeni aspekt, možda povezan s vodom, čiju konačnu interpretaciju još razrađujemo“, izjavila je Silvia Alfayé, profesorka antičke istorije na Univerzitetu u Saragosi.
Arheološki kontekst i predmeti
Komora sadrži male prirodne bazene poznate kao gours koji skupljaju podzemnu vodu. Izgleda da su posetioci polagali prinos u te bazene, ali nije jasno da li su prinosi bili namenjeni Domini ili drugim božanstvima.
Uz natpise pronađeni su peharasti sudovi, dva prstena, narukvica, keramički fragmenti, biljni ostaci i brojni vretenasti utezi (spindle whorls). Pojava ženskih imena u natpisima i prisustvo predmeta povezanih sa tkanjem ukazuju da su žene imale aktivnu ulogu u obredima.
Širi istorijski sloj
Cova de les Dones ima znatno stariju arheološku istoriju: ranija istraživanja identifikovala su više od 100 paleolitskih slika i gravura, od kojih su neke stare preko 24.000 godina. Projektni koordinatori napominju da pećina verovatno predstavlja kontinuitet ritualne ili simboličke važnosti za različite zajednice tokom milenijuma — moguće zbog stalne prisutnosti vode, specifičnog podzemnog pejzaža ili pristupačnosti lokacije.
Šta dalje?
Još natpisa ostaje za dešifrovati i analizu — oni bi mogli otkriti više o identitetu Domine, njenim atributima i ljudima koji su je štovali. Dalja strukturna, paleobotanička i epigrafska istraživanja pomoći će da se preciznije razume priroda kulta i mesto žena u tim ritualima.
Pomozite nam da budemo bolji.
