Nova studija u Environmental Research Letters upozorava da bi sušna područja mogla obuhvatiti preko 40% kopna do kraja 21. veka. Istraživači su koristili indeks aridnosti (AI) i PET prisvojen efektima rasta CO2 da mapiraju sadašnje i buduće distribucije. Na osnovu perioda 1994–2023, sušna područja danas pokrivaju ~38,58% kopna, a projekcije za 2071–2100 su između 39,31% i 40,28%. Najveći rizik identifikovan je za Australiju, Brazil i delove Afrike.
Sušna područja bi mogla obuhvatiti preko 40% kopna do 2100. — CO2 delimično usporava širenje
(Nate Foong/Unsplash)
Kako se planet zagreva, mnoga od najsušnijih regiona postaće još suvlja, a granice aridnih zona polako će se pomerati, menjajući pejzaže i ugrožavajući biljni svet koji ne može da se prilagodi. Nova studija objavljena u časopisu Environmental Research Letters procenjuje da bi sušna područja Zemlje mogla obuhvatiti više od 40% kopna do kraja 21. veka.
Šta pokazuju nalazi?
Na osnovu referentnog perioda 1994–2023, istraživači navode da sušna područja trenutno pokrivaju oko 38,58% kopna (bez Antarktika). Projekcije za period 2071–2100 kreću se između 39,31% i 40,28%, u zavisnosti od scenarija emisija gasova staklene bašte. Najveći relativni porast očekuje se kod hiper-aridnih zona.
Spatial distribution of global drylands and associated climate zones from 1994–2023 (a); percentage of each climate zone (b). (Cai et al.,Environmental Research Letters, 2026)
Kako su došli do ovih procena?
Autori, predvođeni istraživačima iz Chinese Academy of Forestry, koristili su indeks aridnosti (Aridity Index, AI) koji predstavlja odnos padavina i potencijalne evapotranspiracije (Potential Evapotranspiration, PET). Regioni s AI < 0.65 klasifikovani su kao sušna područja. Za projekcije su primenjeni klimatski modeli iz CMIP6 i istorijski meteorološki podaci za period 1960–2023, uz posebnu adaptaciju PET-a koja uključuje efekat povišenog CO2 na transpiraciju biljaka.
„Širenje klimatskih uslova sušnih područja u ranije vlažnije regione može pogoršati nestašicu vode, degradaciju ekosistema i desertifikaciju, predstavljajući izazov za globalni održivi razvoj.“
Zašto CO2 smanjuje procenu širenja?
Povišen nivo atmosferkog CO2 uzrokuje delimično zatvaranje stomata na listovima, što smanjuje gubitak vode putem transpiracije. Taj efekat umanjuje vrednosti PET koje se koriste u izračunu AI, pa PET prilagođen efektima CO2 daje manje ekstenzivne procene aridnosti nego modeli koji taj efekat zanemaruju.
The researchers project that drylands of varying intensity will increase to cover up to 40.28 percent of Earth's land during 2071–2100. (Sarabi Ramos/Unsplash)
Regionalni uticaji i tipovi sušnih zona
Studija razdvaja sušna područja u četiri podtipa: polu-aridne (semi-arid) zone čine oko 14,72% kopna; aridne zone 11,24%; suvo-subhumidne zone 6,35%; i hiper-aridne zone 6,27%. Najizraženije promene očekuju se u Australiji, zatim u Brazilu, dok će delovi Afrike takođe doživeti značajna pomeranja ka sušnijim uslovima.
Šta to znači za planiranje i prilagođavanje?
Iako su neke ranije procene bile i više (jedna studija je pre oko decenije navodila do 56% kopna), nova analiza ukazuje da je neophodno usaglasiti metodologije i uzeti u obzir CO2-efekt na evapotranspiraciju prilikom planiranja mera prilagođavanja. Projekcija od 40,28% odgovara povećanju od oko 2,37 miliona km² u odnosu na bazu 1994–2023, što je površina približno veličini Alžira.
Subscribe to ScienceAlert's free fact-checked newsletter
Zaključak: Studija potvrđuje značajan rizik širenja sušnih područja usled klimatskih promena, ali pokazuje i da uključenje biološkog odgovora biljaka (zatvaranje stomata zbog CO2) menja procene i obrasce promena. Ažurirane, usklađene procene su ključne za fokusirane politike očuvanja i adaptacije.
Rad je objavljen u Environmental Research Letters. Foto kredit u originalu: Sarabi Ramos/Unsplash.
Pomozite nam da budemo bolji.
