200.000 ultraortodoksnih Jevreja blokiralo Jerusalim: "Molitvom štitimo Izrael" — kriza oko obavezne vojne službe

Masovni protest u Jerusalimu

Na šestotračnoj raskrsnici na glavnom ulazu u Jerusalim oko 200.000 ultraortodoksnih Jevreja (Haredim) okupilo se u protestu protiv obavezne vojne službe. Demonstranti ističu da svoju zajednicu i državu štite molitvom i proučavanjem Tore, a ne služenjem u, kako navode, "bezbožnoj" izraelskoj vojsci.

Na sceni su bile dramatične slike: muškarci sa talitom i knjigama psalama podigli su ruke ka nebu, iz zvučnika se čuo šofar, mase su se popeli na krovove benzinskih pumpi i nadvožnjaka, a transparenti su delimično prekrivali saobraćajne tablice ka Tel Avivu. Saobraćaj je bio paralizovan, zatvorene su glavne železničke i autobuske stanice u Jerusalimu, a jedna osoba je poginula nakon pada sa zgrade tokom demonstracija.

Istorijski kontekst i demografija

Haredi zajednica je bila izuzeta iz opšte obavezne vojne službe od osnivanja države. Uz to je dobijala i državne subvencije za finansiranje ješiva — verskih škola klјučnih za njihov način života. Dok je 1948. činila samo oko 3% stanovništva, danas Haredi čine približno 14% stanovništva Izraela i skoro jednu petinu svih Jevreja u zemlji, delom zahvalјujući visokom natalitetu (prosečno 6,4 živorođene po haredi ženi u periodu 2020–2022, u odnosu na 2,5 u širem jevrejskom stanovništvu).

Vojni i politički pritisak

Vojska je, nakon dve godine rata u Gazi, iscrpljena i prema procenama kratki su joj resursi — navodno nedostaje oko 12.000 stalno angažovanih vojnika. Nakon vojnog neuspeha 7. oktobra i spore kampanje, raste konsenzus u nekim političkim krugovima da izuzeće Haredima mora da se ukine kako bi se popunili nedostaci ljudstva.

Supreme Court je u junu prošle godine presudio da je dosadašnje izuzeće neustavno. Tehnički, muškarci koji odbiju poziv na službu sada mogu da budu kažnjeni i zatvorom, iako se kazne zasad ne sprovode u velikoj meri. U Knesetu se raspravlјa o novom zakonskom paketu koji predviđa finansijske sankcije, zabrane putovanja, zabranu dobijanja vozačke dozvole i druge mere, ali su autori zakona optuženi da su ga razblažili pod pritiskom premijera Benjamina Netanijahua, koji se oslanja na ultraortodoksni blok od oko 18 poslanika u svojoj koaliciji.

Stavovi zajednice i pojedinaca

"Tora ima moć da nas zaštiti," izjavio je jedan od demonstranata, ističući veru kao osnovni razlog protivljenja regrutaciji. Drugi su navodili da su njihove porodice prisebno čuvale religiju decenijama i da bi vojna služba ugrozila njihov način života.

Suprotno stereotipima, mnogi Haredi nisu nužno pacifisti — njihova dilema je više verske i kulturne prirode: teško prihvataju da život posvećen učenju Tore i molitvi sklizne u sekularnu vojničku svakodnevicu. Nekoliko stotina ljudi je prošle godine stupilo u specijalne jedinice prilagođene ultraortodoksnim regrutima; po IDF podacima, 2.940 Haredi muškaraca su regrutovana 2024. (od kojih je 1.300 ušlo kroz posebne programe).

Rascep u društvu i političke posledice

Debata oko obavezne regrutacije probija se kao jedna od ključnih prekretnica za izraelsko društvo: da li će zemlja zadržati zagonetnu kombinaciju etničke jevrejske državnosti i univerzalne vojne službe koja je dugo predstavljala temelj kolektivnog identiteta? Kritičari upozoravaju da ako jedna grupa izbegava službu, pritisak i osećaj nejednakosti među ostalima rastu.

Neki političari i komentatori, kao Ari Shavit, dramatizuju izbor kao "mi ili oni" — tvrdeći da ili se Haredi integrišu u vojsku, ili nacija rizikuje ozbiljnu unutrašnju krizu. Drugi, uključujući i deo same haredi zajednice, zagovaraju postepeno uključivanje pod prilagođenim uslovima: rabin Yehoshua Pfeffer i udruženje Netzach Yehuda promovišu jedinice i programe koji omogućavaju religiozno življenje i tokom vojne službe, dok istovremeno predlažu ekonomske podsticaje i sankcije kao merodavnije od zatvorske kazne.

Zaključak

Situacija ostaje napeta: zakonodavna rešenja su neizvesna, političke kombinacije zavise od moći ultraortodoksnih poslanika u koaliciji, a demografski trendovi pritiskaju oboje — i društvo i državu — da pronađu održivo rešenje. Sledeći parlamentarni izbori moraju biti održani do oktobra 2026, a odluke će verovatno oblikovati odnos između religijskog identiteta i građanske obaveze u Izraelu u godinama koje dolaze.