Južnoatlantska anomalija (SAA) je oblast oslabljenog magnetnog polja između Južne Amerike i jugozapadne Afrike koja se od 2014. značajno proširila i oslabljela. SAA povećava rizik za satelite i svemirske letelice jer dozvoljava ulaz solarnih čestica koje mogu izazvati greške i oštećenja. Poslednja posmatranja pokazuju da se SAA pomera, ponekad deli na dve ćelije, i da joj je poreklo povezano sa procesima duboko u Zemljinom jezgru, pa je kontinuirano praćenje neophodno.
NASA prati rastuće udubljenje u Zemljinom magnetnom polju — šta znači Južnoatlantska anomalija (SAA)?
Šta je Južnoatlantska anomalija (SAA)?
Južnoatlantska anomalija (SAA) je velika oblast smanjenog intenziteta Zemljinog magnetnog polja koja se prostire između Južne Amerike i jugozapadne Afrike. NASA i druge svemirske agencije pomno je prate decenijama zbog njenog rasta, promene oblika i uticaja na orbite satelita.
Zašto je važna?
Unutar SAA magnetno polje je znatno slabije, pa visokoenergetske čestice sa Sunca lakše dopiru do satelita i svemirskih letelica. To može izazvati softverske greške, gubitak podataka ili trajna oštećenja elektronskih komponenti. Zbog toga operateri često privremeno isključuju osetljive sisteme pre prolaska kroz zonu anomalije — isto važi i za Međunarodnu svemirsku stanicu (ISS).
Šta je uzrok?
Glavni izvor Zemljinog magnetnog polja je pokret rastopljenog gvožđa u spoljašnjem jezgru. Međutim, lokalne nepravilnosti u unutrašnjosti planete utiču na raspodelu polja. Jedan od potencijalnih faktora je ogromno područje gustih stena pod Afrikom, poznato kao Afrička velika zona sa niskom brzinom sekundarnog talasa (African Large Low Shear Velocity Province), koje menja tokove u jezgru i doprinosi lokalnom slabljenju.
Geofizičar Terry Sabaka (NASA Goddard, 2020): Magnetno polje je superpozicija polja koja potiču iz više izvora.
Kako se SAA menja?
Prema najnovijim podacima, SAA se od 2014. godine proširila za površinu otprilike polovinu kontinentalne Evrope, dok joj intenzitet nastavlja da opada. Posmatranja iz CubeSat misija i ESA-ine Swarm misije pokazuju da se anomalija polako pomera, ponekad menja oblik — istraživači su 2020. zabeležili naizgled razdvajanje SAA u dve odvojene ćelije, odnosno dva centra minimalnog intenziteta.
Weijia Kuang (NASA Goddard, 2020): Lokalizovano polje suprotnog polariteta raste u SAA regionu, čineći intenzitet vrlo slabim u odnosu na okolinu.
Da li preti opasnost za život na Zemlji?
Za život na površini planete SAA generalno nema direktan uticaj. Njeni efekti su pre svega relevantni za tehnologiju u bliskom svemiru: satelite, letelice i sistem za navigaciju. Ipak, promene u geomagnetizmu mogu uticati i na pojavu aurora i na uslove u Zemljinoj jonosferi.
Šta naučnici dalje rade?
Misije poput NASA-inog monitoringa, CubeSat programa i ESA-inog Swarm tima prikupljaju detaljne mape geomagnetnog polja kako bi se bolje razumeli uzroci i posledice SAA. Kontinuirano praćenje pomaže pri izradi modela koji predviđaju dalje promene i omogućava operaterima satelita da smanje rizike.
Chris Finlay (Technical University of Denmark): Menja se različito prema Africi nego prema Južnoj Americi — nešto posebno se dešava u ovom regionu.
Istorijska analiza sugeriše da SAA možda nije nov fenomen — neke studije ukazuju da je slična anomalija postojala i pre više miliona godina, što znači da to nije nužno neposredni indikator potpune reversije magnetskog polja, proces koji se dešava na znatno dužim vremenskim skalama.
Zaključak: Južnoatlantska anomalija predstavlja praktičan rizik za svemensku tehnologiju i jedinstvenu priliku za proučavanje unutrašnjih procesa Zemlje. Zbog promena u morfologiji i brzini razvoja fenomena, kontinuirano praćenje i međunarodna saradnja ostaju ključni.
Napomena: izvorne studije i izjave naučnika potiču iz radova i saopštenja objavljenih između 2016. i 2024. godine.
Pomozite nam da budemo bolji.
