Sažetak: Od primirja 27. novembra 2024. Liban je ostao u situaciji u kojoj prekid vatre nije uklonio osnovni sukob — Izrael nastavlja vojne akcije, a Hezbolah se reorganizuje i bori se za opstanak. SAD ciljaju finansijske tokove Hezbolaha, što je oslabilo likvidnost grupe, ali je i nateralo na rizičnije metode finansiranja. Analitičari upozoravaju da trenutna strategija povećava rizik od nove eskalacije i mogućeg političkog raspada Libana.
Liban zarobljen primirjem: zašto prekid vatre nije okončao sukob i preti novom eskalacijom
Već godinu dana nakon primirja postignutog 27. novembra 2024. Liban ostaje u stanju koje bi mnogi opisali kao "prekid vatre koji nije okončao rat". Dogovor je zaustavio otvorene borbe, ali nije uklonio osnovne tenzije: Izrael nastavlja da deluje gotovo bez ograničenja, dok Hezbolah pokušava da sačuva svoj opstanak i reorganizuje snage.
Slobodna ruka Izraela i slaba pozicija Bejruta
Tokom protekle godine Izrael je redovno gađao navodne položaje i operativce Hezbolaha, uključujući udare u južnim oblastima koje je primirje trebalo da zaštiti. Prethodni napori libanske države da razoruža Hezbolah i ukloni njegovu vojnu prisutnost južno od reke Litani nisu bili uzvraćeni reciprocitetom od strane Izraela ili Sjedinjenih Država. Umesto olakšanja, Bejrut je osetio povećan pritisak — politički i bezbednosni — dok i dalje traži povlačenje izraelskih snaga sa pet strateških položaja, oslobađanje zatvorenika i povratak raseljenih.
"Prekid vatre od prošlog novembra bio je jednostran — Izrael koristi svoju slobodu delovanja, što slabi libansku vladu," ocenio je analitičar Mohanad Hage Ali.
Hezbolah: opstanak, reorganizacija i finansijski pritisak
Hezbolah je izašao iz sukoba oslabljen, nakon otvaranja fronta podrške za Gazu 8. oktobra 2023. Grupa je tokom prošle godine uglavnom držala nizak profil, uz povremene akcije, dok tajno pokušava da obnovi rezerve i kanale za ponovo naoružavanje. Istovremeno, američke sankcije i ciljane mere protiv izvora finansiranja — uključujući iransku podršku, internu mrežu Al-Qard al-Hassan i navodne ilegalne tokove prihoda — otežale su likvidnost grupe.
Prema ekonomisti i stratezi Mohammad Fheiliju, "finansijski pritisak je smanjio dostupne 'čiste' dolare — plate i beneficije su kasnile ili bile smanjene, a spoljne operacije skuplje i sporije".
Hezbolah se prilagođava: traži više keša i zlata, koristi neformalne sisteme prenosa vrednosti (hawala), oslanja se na posrednike i uvećava prisustvo u segmentima libanske gotovinske ekonomije gde je državni nadzor najslabiji. To mu daje prostor za manevar, ali smanjuje kapacitet za obnavljanje društvenih projekata i socijalnih davanja koja su mu davala lokalnu podršku.
Rizik od nove eskalacije i raspada države
Analitičari upozoravaju da trenutna strategija — kojom Izrael uživa značajnu slobodu delovanja, a međunarodni pritisak je usmeren pretežno na Bejrut i finansijske tokove Hezbolaha — može dovesti do daljeg pogoršanja bezbednosne i političke stabilnosti u Libanu. Hage Ali i drugi stručnjaci ističu da bez snažnijeg angažmana međunarodne zajednice i drugačijeg pristupa prema Tel Avivu, rizik od nove runde sukoba i produbljivanja državne krize ostaje visok.
"Ako se strategija ne promeni, posledice mogu biti razorne — od eskalacije do potencijalnog raspada Libana," upozorava Hage Ali.
Dok se situacija razvija, ključna pitanja ostaju: može li međunarodni pritisak postati uravnoteženiji, hoće li pregovori biti mogućni ili će tenzije ponovo prerasti u otvoreni sukob? Dok traje ova neizvesnost, civili i dalje snose najveću cenu.
Pomozite nam da budemo bolji.
