Pet Ljudi Koji Su Izmerili Mount Everest: Kako Je Nastala Najviša Visina Na Svetu

Otkriće visine Mount Everesta nije bio trenutni „aj-debelo“ jednog istraživača, već rezultat više decenija sistematskog, preciznog rada Velike Trigonometriske Mrene Britanskog geodetskog biroa u Indiji. Priča obuhvata teren, instrumente, teške uslove i složene matematičke proračune koje su izvodili ljudi različitih veština.

Početak: William Lambton i Bazna Linija (1802)

William Lambton započeo je 10. aprila 1802. merenje najpoznatije bazne linije u istoriji geodezije na primorskoj niziji južno od Madrasa. Sa čeličnim lancem od 30,48 m, kompenzovanim za temperaturne promene, njegova ekipa postavila je liniju dugu nešto više od 12 km između St. Thomas Mount i sela Perumbauk. Svaki segment je meren triput u oba smera; konačna verovatna greška iznosila je manje od 5 cm. Iz te bazne linije razvijen je sistem velikih trouglova koji je imao cilj da dopre do Himalaja.

Standardizacija: Sir George Everest

Sir George Everest naslonio se na Lambtonov rad i uveo stroge standarde i tehnološke inovacije. Zamenio je lakše instrumente velikim teodolitom Troughton & Simms — visine oko 1,5 m sa horizontalnim krugom od 1 m i tačnošću do jedne sekunde luka — koji je zahtevao desetine nosača i ponekad slonove za transport. Everest je uveo kompenzacione šipke za temperaturnu ekspanziju, obavezna višestruka noćna posmatranja i nezavisne posmatrače na stanicama. Pod njegovom komandom napredak je spor, ali izuzetno precizan.

Terenski napori: James T. Nicolson i Teraj

Da bi se videli visoki himalajski vrhovi iz Indije — budući da je Nepal bio zatvoren za Britance — teren je morao da radi iz Teraja, močvarnog pojasa na jugozapadnoj obali Himalaja. Kapetan James T. Nicolson organizovao je sezonska posmatranja 1849–1851: opservatorijske kule od bambusa visoke 20–30 m, posmatranja noću i u ranim jutarnjim satima, ekspedicije na razdaljinama od 160–190 km od vrhova. Horizontalni uglovi do Peak XV bili su manji od jedne minute luka, pa su očitavanja morala da se ponavljaju desetine puta. Nicolson je stradao od malarije, ali njegove terenske knjige su stigle u Dehradun.

Matematika i proračuni: Radhanath Sikdar

U kancelarijama u Mussoorie i kasnije Dehradunu tim računovođa obrađivao je tisuće zapisa. Radhanath Sikdar, Chief Computer, predvodio je matematičku obradu: korekcije za instrumentalne greške, temperaturu, pritisak, zakrivljenost Zemlje i atmosfersku refrakciju, kao i procenu uticaja himalajskog masiva na smer gravitacije. Nakon meseci proračuna, 1852. Sikdar je zaključio da je Peak XV najmanje 150 m viši od Kangčenđunge i blizu 8.839 m iznad srednjeg nivoa mora u Kalkuti.

Potvrda i objava: Andrew Scott Waugh

Andrew Scott Waugh, tadašnji Surveyor General, zahtevao je dodatne provere i nezavisne proračune. Nakon ponovnih merenja i provera, 1856. je poslao pismo Kraljevskom geografskom društvu u Londonu, objavivši visinu 8.839,8 m i predloživši ime Mount Everest u čast svog prethodnika. Waugh je čak dodao 0,6 m iz opreza da bi broj manje delovao „previše zaokruženo“.

Kasnija doradjivanja i današnja visina

Tokom XX veka visina je sitno korigovana boljim tabelama refrakcije, geodetskim podacima i metodama (fotogrametrija, teodolitska triangulacija). Savremene tehnike (satelitska geodezija, GPS i gravimetrija) i dogovor da se meri do vrha stalne snežne kape doveli su do zvanične visine 8.848,86 m (sporazum Kina–Nepal, 8. decembar 2020).

Zaključak

Otkriće i objava visine Mount Everesta bila su kolektivna, višedecenijska nacionalna institucijska akcija: od Lambtonove bazne linije 1802. preko Everestovih standarda, Nicolsonovih opasnih terenskih merenja, Sikdarove matematičke genijalnosti, do Waughove konačne potvrde. Pet ljudi, pet različitih uloga i šest decenija napornog rada doveli su do toga da svet sazna tačnu visinu svoje najviše planine.

Preporuka: Za detaljnije čitanje preporučujemo John Keay: "The Great Arc".