Kraktak pregled: U Barnhamu (Suffolk) otkriveno je žarište staro oko 415.000 godina koje sadrži zagrejanu glinu, raspucane kremene alatke i pirit — sve znakovi namernog i ponovljenog paljenja vatre. Geokemijska ispitivanja pokazuju temperature preko 700 °C. Nalaz, pripisan ranim neandertalcima, pomera najraniji poznati datum namernog pravljenja vatre i potvrđuje značaj vatre za ishranu, opstanak i društveni razvoj.
Najstariji dokaz namernog paljenja vatre: Neandertalci u Barnhamu pre oko 415.000 godina
An artist's impression shows sparks from flint and pyrite, in this image released on December 10, 2025. Craig Williams, The Trustees of the British Museum/Handout via REUTERS THIS IMAGE HAS BEEN SUPPLIED BY A THIRD PARTY. NO RESALES. NO ARCHIVES
Arheolozi su u blizini sela Barnham u okrugu Suffolk otkrili najstarije do sada prepoznate tragove namernog pravljenja vatre — žarište koje su, prema proceni istraživača, stvorili neandertalci pre oko 415.000 godina. Nalaz, objavljen u časopisu Nature, pomera granice našeg razumevanja rane tehnološke sposobnosti ranih ljudi.
Šta je pronađeno
Na lokalitetu nekadašnjeg glinenog kopa tim je identifikovao sloj zagrejane gline, fragmente kremenskih ručnih sekira raspucanih usled izlaganja visokim temperaturama i dva komada pirita — minerala koji pri udarcu o krečeni kamen stvara varnice i može služiti za paljenje užine. Svi ti nalazi ukazuju na ponovljeno korišćenje istog ognjišta blizu izvora vode gde su ljudi kampovali.
Excavation of the ancient campfire at an archaeological site near the village of Barnham in England, dating to around 400,000 years ago, removing diagonally opposed quadrants. The reddened sediment between band B? is heated clay, in this handout image released on December 10, 2025. Jordan Mansfield, Pathways to Ancient Britain Project/Handout via REUTERS THIS IMAGE HAS BEEN SUPPLIED BY A THIRD PARTY. NO RESALES. NO ARCHIVES
Dokazi o namernom paljenju
Istraživači su tokom četiri godine sproveli niz geokemijskih i analiznih testova koji su pokazali da su temperature na mestu prelazile 700 °C i da je ognjište korišćeno više puta. Prisustvo pirita u kombinaciji sa raspucalim kremenskim alatima tumači se kao direktan znak namere — ljudi su dovozili materijal za paljenje, a ne oslanjali se samo na prirodne požare.
„Smatramo da su ljudi doneli pirit na lokalitet sa namerom da prave vatru. To pomera najraniji datum namernog pravljenja vatre znatno unazad“, rekao je arheolog Nick Ashton, kustos Paleolitskih zbirki u Britanskom muzeju.
Zašto je ovo važno
Kontrolisana upotreba vatre bila je ključna za kuvanje, zaštitu i zagrevanje, što je omogućilo ljudima da prežive u hladnijim klimatskim uslovima. Kuvanje je olakšavalo varenje i smanjivalo rizik od patogena, čime se oslobađalo više energije za razvoj mozga. Vatra je takođe mogla postati društveni centar — mesto okupljanja, pripovedanja i društvene interakcije koje su podsticale kulturni i jezički razvoj.
An artist’s impression shows a fire burning at an archaeological site near the village of Barnham in England around 400,000 years ago, in this image released on December 10, 2025. Craig Williams, The Trustees of the British Museum/Handout via REUTERS THIS IMAGE HAS BEEN SUPPLIED BY A THIRD PARTY. NO RESALES. NO ARCHIVES
Ko su bili tvorci vatre?
Na samom lokalitetu nisu pronađeni ljudski ostaci, ali paleoantropolozi ističu bliske nalaze iz regiona: fragmenti lobanje iz Swanscombea (oko 400.000 godina) i slični primerci iz španskog nalazišta Sima de los Huesos (oko 430.000 godina) povezuju se sa ranim neandertalcima. Zbog toga istraživači smatraju da su najverovatniji tvorci vatre u Barnhamu rani neandertalci.
Širi kontekst
Postoje dokazi iz Afrike starijeg od milion godina da su ljudi koristili prirodnu vatru (na primer, posledice šumskih požara), ali dosad nije postojalo jasno arheološko svedočanstvo o namernom paljenju u tako dalekoj prošlosti. Nalaz iz Barnhama tako ukazuje da su neke tehnike i kulturne prakse bile prisutne kod velikih moždanih hominina mnogo ranije nego što se ranije mislilo.
Zaključak: Otkriće u Barnhamu predstavlja značajan pomak u razumevanju ranih ljudskih sposobnosti — pokazuje da su neandertalci, pre stotinama hiljada godina, koristili tehnike za kontrolisano pravljenje vatre, što ima implikacije za tehnologiju, ishranu i društveni život ranih populacija.
Pomozite nam da budemo bolji.
