Studija zasnovana na više od tri decenije podataka pokazuje da se Amazon približava novom klimatskom režimu nazvanom hipertropsko, karakterisanom dužim i toplijim sušama. Takve promene povećavaju rizik od hidrauličkog kolapsa i ugljičnog izgladnjivanja u stablima, a modeli predviđaju do 55% veću smrtnost drveća. Brzorastuće, niskogustinske vrste i sekundarne šume su najugroženije, a slični trendovi mogu se pojaviti i u Africi i Aziji.
Amazon Se Premešta U 'Hipertropsko' Stanje — Šta To Znači Za Šume I Klima?
sun over the amazon
Nova međunarodna studija objavljena u časopisu Nature upozorava da se Amazon pomera ka stanju koje autori nazivaju „hipertropsko” — klimatski režim bez savremenog analoga, kakav na Zemlji nije postojao milionima godina. Duže, toplije i učestalije suše izlažu drveće ekstremnom stresu i smanjuju kapacitet prašume da upija ugljen-dioksid.
Šta je 'hipertropsko'?
Hipertropsko označava uslove u kojima su kombinacija visokih temperatura i produženih suša toliko intenzivne da prelaze granice današnjih tropskih šuma. Istraživači su na osnovu više od tri decenije podataka uveli ovaj termin kako bi opisali nove, ekstremne klimatske obrasce koji se već pojavljuju u Amazonskoj regiji.
The study used measurements taken in the field over more than 30 years. In this picture, a scientist is measuring a leaf's photosynthesis rate. (Jeff Chambers/UC Berkeley)
Kako to utiče na drveće?
Pad vlažnosti tla može pokrenuti dva ključna mehanizma štetna po stabla: hidraulički kolaps (mehurići vazduha blokiraju protok vode kroz biljna posude) i ugljično izgladnjivanje (zatvaranje stomata smanjuje fotosintezu). Poljski podaci pokazuju da se ovi procesi već dešavaju u ekstremnim uslovima i da bi, u hipertropskom režimu, učestalost takvih događaja mogla znatno porasti.
Konkretniji nalazi i prognoze
Modeli na kojima su radili Jeff Chambers i međunarodni tim predviđaju da će vrele suše postajati češće do 2100. godine, pojavljujući se i tokom kišne sezone (otprilike decembar–maj). Ako se to ostvari, stopa smrtnosti stabala mogla bi porasti i do 55%. Brzo rastuća stabla sa niskom gustinom drveta su naročito ranjiva — što znači da su sekundarne šume (mladje i brzorastuće zajednice) u većem riziku.
Subscribe to ScienceAlert's free fact-checked newsletter
Studija je analizirala efekte suša iz 2015. i 2023. godine (povezanih sa pojačanim El Niño događajima) i zabeležila sličan kritični prag vlažnosti tla na obe lokacije, što ukazuje na potencijalno široko rasprostranjenu promenu.
Šira posledica
Autori napominju da većina hipertropskih šuma može nastati u Amazonu, ali slični obrasci mogu se pojaviti i u tropskim oblastima Afrike i Azije. Kako stabla odumiru, područja koja su danas rezerve ugljenika mogu se pretvoriti u izvore emisija, dodatno ubrzavajući klimatske promene.
Zaključak
Ovo istraživanje predstavlja ozbiljno upozorenje da je budućnost tropskih šuma u velikoj meri povezana sa ljudskim izborima o emisijama gasova staklene bašte. Kako je istakao Jeff Chambers: „Sve zavisi od nas” — zadržavanje ili smanjenje emisija može umanjiti verovatnoću ranog nastanka hipertropske klime.
Izvor: Nature (međunarodna studija Jeffa Chambersa i saradnika).
Pomozite nam da budemo bolji.
