Studija Univerziteta u Exeteru istražila je da li injektovanje aerosola u stratosferu (SAI) može zaštititi Amazonsku prašumu. Modeli pokazuju da bi SAI mogao sniziti globalne temperature za ~2,2°C i povećati skladištenje ugljenika u Amazoniji za ~10,8% u poređenju sa visokim emisijama. Međutim, SAI menja obrasce padavina, ne uklanja CO₂ i nosi rizike poput naglog porasta temperature ako se prekine, pa autori naglašavaju da to ne sme zameniti smanjenje emisija i zaustavljanje krčenja šuma.
Može Li Geoinženjering Spasiti Amazon? Šta Nova Studija Kaže O Injektovanju Aerosola U Stratosferu
Scientists found that stratospheric aerosol injection may help the Amazon rainforest store more carbon and resist climate damage. (CREDIT: Shutterstock)
Kako se planeta zagreva, naučnici preispituju nekada „sci‑fi“ ideje koje bi mogle ublažiti najteže posledice klimatskih promena. Jedna od njih — injektovanje aerosola u stratosferu (SAI) — izaziva najviše kontroverzi, ali nova studija sa Univerziteta u Exeteru navodi da bi mogla delimično zaštititi Amazonsku prašumu.
Maps showing the anomaly in the land carbon flux due to volcanoes for five models. (CREDIT: Earth System Dynamics)
Šta je SAI i kako bi funkcionisao?
SAI podrazumeva kontinuirano ubrizgavanje sumpor‑dioksida u stratosferu gde se formiraju reflektujući aerosoli koji vraćaju deo sunčeve svetlosti u svemir. Efekat podseća na privremeno hlađenje posle velikih vulkanskih erupcija, kao što je bila erupcija Mount Pinatuba 1991. godine.
Timeseries showing the evolution of the cumulative land carbon uptake anomaly (relative to the average of the five years before the eruption) in the five years before and after a large volcanic eruption. (CREDIT: Earth System Dynamics)
Kako je rađena studija?
Istraživači su uporedili tri scenarija koristeći pet naprednih modela Zemljinog sistema: visokemisijski SSP5‑8.5, srednjemisijski SSP2‑4.5 i G6sulfur — gde je SAI simuliran kroz period 2020–2100 kako bi se zagrevanje iz visokog scenarija spustilo na nivo sličan srednjem scenariju.
Timeseries showing the evolution of the decadal means, calculated over a 10-year sliding window, of (a) surface temperature, (b) precipitation, (c) net primary productivity, and (d) land carbon storage anomalies relative to the pre-industrial period (1850–1900) with time from 1900 to 2100. (CREDIT: Earth System Dynamics)
Glavni nalazi
Studija pokazuje da bi SAI mogao smanjiti globalne temperature za oko 2,2°C u poređenju sa scenarijem visokih emisija. Četiri od pet modela predviđaju povećanje kopnenog skladištenja ugljenika pod SAI, sa najvećim dobicima u tropskim šumama — posebno u Amazoniji.
Maps showing the model ensemble mean of the difference between the 2090–2100 means of G6sulfur and SSP585 for (a) surface temperature (°C), (b) precipitation (mm d−1), (c) net primary productivity (), and (d) land carbon storage (kg C m−2). (CREDIT: Earth System Dynamics)
Za Amazon su modeli izračunali povećanje skladištenja ugljenika od ~10,8% u poređenju sa visokim emisijama i ~8,6% u poređenju sa srednjim scenarijem. Efekat je pretežno posledica nižih temperatura koje smanjuju stres biljaka i brzine respiracije zemljišta.
Rizici i ograničenja
Međutim, SAI donosi i jasne rizike: globalne padavine su u modelima pale za oko 6,4% u odnosu na visokemisijski scenario, sa regionalnim razlikama — neki tropski regioni postaju suvlji, dok drugi dobijaju više padavina. Delovi Indonezije i centralne Afrike u određenim simulacijama gube na produktivnosti.
Ključne zamerke uključuju da SAI ne uklanja CO₂ iz atmosfere, već samo maskira deo zagrevanja; postoji i opasnost od naglog porasta temperature ako se SAI odjednom prekine (tzv. "termination effect"). Trenutni klimatski modeli takođe ne obuhvataju u potpunosti promene u podzemnim vodama, ponašanje oblaka i druge lokalne efekte.
Šta ovo znači za politiku i zemlju poput Srbije?
Studija ne predlaže hitnu primenu SAI, već otvara naučnu i političku raspravu o mogućoj ulozi geoinženjeringa kao vanredne mere ako se emisije ne smanje dovoljno brzo. Za Srbiju i region ovo je relevantno kao deo globalnog okvira: promene u Amazoniji utiču na svetski ciklus ugljenika i potencijalno na klimatske rizike koji imaju globalne posledice.
Zaključak
SAI bi mogao ublažiti neke od najgorih efekata ekstremnog zagrevanja na velike ekosisteme poput Amazona, ali nosi značajne regionalne i političke rizike i ne bi smeo da zameni hitno smanjenje emisija i zaustavljanje krčenja šuma. Potrebne su dalja istraživanja, međunarodni etički i pravni okviri, i oprez pri svakoj diskusiji o eventualnoj primeni.
"Najbolja zaštita za Amazonsku prašumu na duži rok je kombinacija smanjenja stope krčenja šuma i ograničenja antropogenog zagrevanja," kaže Isobel Parry, jedna od autora studije.
Autori dodaju da SAI može biti razmotren samo kao privremena mera u klimatskoj vanrednoj situaciji.
Pomozite nam da budemo bolji.
