Godina 1986. donela je niz događaja koji su trajno uticali na nauku i tehnologiju: Voyager 2 proletao je pored Urana, lansirana je modularna svemirska stanica Mir, a japanski Suisei je proučavao Halleyjevu kometu. Na Zemlji su Rutan Voyager i IBM PC Convertible pomerili granice avijacije i prenosive računarske tehnologije, dok su napredak u CGI i širenje NES konzole postavili temelje moderne zabave. Tragedije — eksplozija Challenger-a i Černobilj — dovele su do važnih promena u bezbednosnim standardima.
1986: Šest naučnih i tehnoloških prekretnica koje su promenile svet
NASA’s STS-51L crew members pose for photographs during a break in countdown training at the White Room, Launch Complex 39, Pad B. Left to right are Teacher-in-Space payload specialist Sharon Christa McAuliffe; payload specialist Gregory Jarvis; and astronauts Judith A. Resnik, mission specialist; Francis R. (Dick) Scobee, mission commander; Ronald E. McNair, mission specialist; Mike J. Smith, pilot; and Ellison S. Onizuka, mission specialist.
Godina 1986. bila je istovremeno pop-kulturni fenomen i prekretnica za nauku i tehnologiju. Dok su filmovi, muzika i društveni događaji obeležavali deceniju, te iste godine desili su se i događaji koji su dugoročno oblikovali naš pogled na svemir, računare, avijaciju i bezbednosne standarde.
Svemir: prodor i stalna prisutnost
Voyager 2, lansiran 1977. godine, 1986. je postao prvi svemirski aparat koji je proletao pored Urana, nastavljajući tako misiju da prouči sva četiri džinovska planeta Sunčevog sistema iz blizine. Njegovi podaci značajno su proširili naše razumevanje udaljenih planeta i njihovih sistema.
In the January 1986 issue of Popular Science, writer Jim Schefter wondered if Voyager 2 could solve the mysteries of Uranus.Image: Popular Science Archive
Istovremeno, 1986. je označila početak izgradnje sovjetske modularne svemirske stanice Mir (s namerom da ime znači i „svet" i "zajednica"). Mir je postao najdugovečnija stanica svog vremena i dom za stotine boravaka, primivši ukupno 105 kosmonauta iz više zemalja, čime je važna uloga međunarodne saradnje u svemiru došla do punog izražaja.
Japan je te godine dodatno doprineo proučavanju kometa slanjem letelice Suisei, koja je obavila UV snimanja i merenja pražnjenja vode kod Halleyjeve kome, donoseći jedne od prvih detaljnijih naučnih podataka o tom povratniku posle 76 godina.
In 1984, we questioned if the Rutan Voyager could circle the globe without refueling. In 1986, it did just that.Image: Popular Science Archives
Avijacija i materijali
23. decembra 1986. avion Rutan Voyager, dizajniran od braće Rutan, sleteo je po završetku prvog neprekinutog i nenadopunjavanog leta oko sveta. Let je trajao devet dana, a piloti su bili Dick Rutan i Jeana Yeager. Misija je pokazala praktičnost ultra-laganih kompozitnih materijala (karbonsko vlakno i epoksid), koji su zatim našli široku primenu u autoindustriji, sportu i avijaciji.
Računari, animacija i vizuelni efekti
2. aprila 1986. IBM predstavio je PC Convertible, prvi komercijalno dostupan laptop. Iako težak oko 13 funti (približno 6 kg) i daleko od današnjih tankih modela, taj računar je bio važan korak ka prenosivim računarima kakve danas koristimo.
IBM’s “briefcase computer” seen in the July 1986 issue of Popular Science.Image: Popular Science Archives
U svetu filma, Labyrinth (1986) zabeležio je jedno od prvih realističnih kompjuterski generisanih prikaza životinje — belu sovu u uvodnim kadrovima — što je bio rani pokazatelj potencijala CGI tehnologije. Na Svetskoj izložbi Expo '86 prikazan je film Transitions, prvi full-color 3D IMAX film, što je takođe doprinelo razvoju filmskih tehnologija visoke rezolucije.
U prekretnici za kompjutersku animaciju, George Lucas 1986. prodao je odeljenje za kompjutersku animaciju iz Lucasfilma kompaniji koju je kupio Steve Jobs. Ta kompanija postala je Pixar, a njihov kratki film Luxo Jr. bio je prva CGI animacija nominovana za Oskara — početak revolucije u animaciji.
Princess Diana at the London premiere of ‘Labyrinth,’ with Ludo and Jim Henson on December 1, 1986.Image: John Shelley Collection/Avalon/Getty ImagesJohn Shelley Collection/Avalon
Video igre
Šira američka premijera Nintendo Entertainment System (NES)-a sredinom osamdesetih i izlazak ključnih naslova u 1986. (kao što su The Legend of Zelda, Metroid i Dragon Quest) označili su prelaz igre iz jednostavnih arkadnih formata u naslove sa širim svetovima, naprednijom naracijom i elementima RPG žanra — temelje za modernu industriju video-igara.
Tragedije koje su promenile bezbednosne prakse
Nažalost, 1986. je bila i godina velikih nesreća koje su ostavile dugotrajan trag. Challenger se raspao na lansiranju 28. januara, a u katastrofi je poginulo sedam članova posade, uključujući i učiteljicu Christu McAuliffe. Istraga je ukazala na probleme sa O-prstenovima u uslovima niskih temperatura i dovela do promena u bezbednosnim procedurama i kulturi NASA.
Nintendo Famicom home video game released in April 1986 in Japan.Image: Kurita KAKU/Gamma-Rapho via Getty ImagesKurita KAKU
U aprilu iste godine došlo je do eksplozije i topljenja reaktora u nuklearnoj elektrani Černobilj u Ukrajini. Posledice su bile teške i dalekosežne: veliki kontaminirani regioni, humanitarne posledice i preispitivanje sigurnosnih standarda za nuklearne elektrane širom sveta. Međunarodne organizacije su preispitale dizajn reaktora, operativne protokole i nadzor radi sprečavanja sličnih katastrofa.
Zaključak
Prošlo je više od četiri decenije od 1986. godine, ali uticaj događaja iz te godine i dalje se oseća: od misija koje su proširile naše znanje o Sunčevom sistemu, preko tehnologija koje su omogućile prenosne računare i CGI animaciju, pa do tragičnih lekcija koje su oblikovale bezbednosne prakse. Sve zajedno pokazuje kako napredak i rizici idu ruku pod ruku u istoriji nauke i tehnologije.
Pomozite nam da budemo bolji.
