Na stanici Concordia u srcu Antarktika zapečaćena su prva dva uzorka glečerskog leda iz Alpa u specijalnoj snežnoj pećini koja funkcioniše kao prirodni arhiv pri -52 °C. Projekat Ice Memory ima cilj da sačuva uzorke iz različitih planinskih regiona (Anda, Himalaja, Tadžikistan) pre nego što glečeri nestanu zbog globalnog zagrevanja. Uzorci sadrže hemijske i fizičke tragove prošlih klimatskih uslova, a pristup arhivu biće omogućen isključivo na naučnim osnovama. Ovakva zbirka može postati ključni resurs za buduće tehnološke analize i razumevanje klimatskih promena.
Prvi svetski arhiv leda: zapečaćeni uzorci glečera čuvaju klimu prošlosti na Concordia stanici
Ice cores, compacted for centuries or even millennia, can shed precious light on Earth's ancient climate when studied by scientists. (Prakash MATHEMA)(Prakash MATHEMA/AFP/AFP)
Naučnici su u sredu zapečatili prve uzorke drevnog glečerskog leda u jedinstvenom arhivu na Antarktiku, sa ciljem da očuvaju vredne zapise o prošloj klimi pre nego što sami glečeri nestanu. Dva uzorka iz Alpa smeštena su u specijalno izgrađenu snežnu pećinu na stanici Concordia, na 3.200 metara nadmorske visine, gde prirodni uslovi održavaju temperaturu oko -52 °C bez potrebe za dodatnim hlađenjem.
Pećina, projektovana kao dugoročni ledomat, duga je 35 metara, visoka i široka oko pet metara i iskopana je otprilike 10 metara ispod površine u zbijenom snegu kako bi se osigurale stabilne, konstantno niske temperature. Prva dva uzorka potiču iz Mont Blanca i Grand Combina i predstavljaju početak međunarodnog arhiva pod pokroviteljstvom Ice Memory Foundation.
Zašto je ovo važno
Glečerski uzorci sadrže slojeve prašine, vulkanskih čestica, izotopa vode i drugih hemijskih tragova koji beleže klimatske uslove hiljadama godina unazad. Tumačenjem tih tragova naučnici mogu rekonstruisati promene temperature, padavina i vulkanskih događaja iz prošlosti.
„Da bismo sačuvali ono što bi inače bilo nepovratno izgubljeno... predstavlja napor za čovečanstvo,“ rekao je Thomas Stocker, švajcarski klimatolog i predsednik Ice Memory Foundation. Carlo Barbante, potpredsednik fondacije, dodaje da prava vrednost ovih uzoraka leži u budućnosti: tehnološke metode koje još ne poznajemo omogućiće otkrivanje novih podataka iz leda.
Metode i izazovi
Uzorci su izbušeni duboko u planinskim glečerima, gde se slojevi leda postepeno sabijaju i zadržavaju atmosferske čestice i hemijske tragove. Jasni slojevi ukazuju na periode otapanja i ponovnog zaledjavanja, dok niskogustinski slojevi signaliziraju sabijan sneg. Prisustvo pukotina i lomova pomaže u rekonstrukciji procesa taloženja i topljenja.
Realizacija projekta trajala je skoro deceniju i zahtevala je složenu logistiku, kao i diplomatske pregovore. Lokacija arhiva — francusko-italijanska stanica Concordia, nalazi se na tlu pokrivenom međunarodnim sporazumom o Antarktiku, što treba da garantuje neutralnost i naučnu dostupnost uzoraka.
Globalne implikacije
Plan je da se u narednim decenijama arhiv dopunjava uzorcima iz Anda, Himalaja, Tadžikistana i drugih planinskih regiona. Ovakva zbirka mogla bi postati neprocenjivi resurs za buduće generacije naučnika, naročito imajući u vidu ubrzano povlačenje glečera usled globalnog zagrevanja.
Upravo sada se vodimo trkom sa vremenom: hiljade glečera već su ugrožene i mnogi će nestati u decenijama koje dolaze, rekao je Barbante, podsećajući da su 2025. zabeležene kao jedna od najtoplijih godina na planeti.
Fondacija i naučna zajednica rade na etičkim i pravnim okvirima koji će regulisati pristup uzorcima — cilj je da pristup bude omogućen isključivo na osnovu naučnih kriterijuma, bez političkih ograničenja.
Ovaj međunarodni projekat nije samo naučna inicijativa već i kulturno-naučno nasledstvo: čuvanje leda danas znači sačuvati informacije koje će sutra pomoći ljudima da bolje razumeju klimatske promene i njihove posledice.
Pomozite nam da budemo bolji.
