Nova međunarodna studija zasnovana na više od 70 godina podataka upozorava da je Arktik ušao u "novu eru" ekstremnih vremenskih pojava, sa naglim porastom toplotnih talasa, suša i promena snežnog pokrivača. Na trećini regiona ovi ekstremi su se pojavili tek u poslednjim decenijama, a posebno su pogođeni Centralna Sibir, Zapadna Skandinavija i priobalni Grenland. Fenomeni poput kiše na snegu zamrzavaju površinu i onemogućavaju pristup hrani životinjama, dok odmrzavanje tundre i gubitak biljaka ugrožavaju ugljenični balans.
Arktik Je Ušao U Novu Eru "Ekstremnog Vremena" — Studija Upozorava Na Nagli Porast
polar bear in arctic
Nova međunarodna studija zasnovana na više od 70 godina podataka upozorava da je Arktik ušao u "novu eru" ekstremnih vremenskih pojava. Istraživači navode nagli porast kratkoročnih ekstremnih događaja — toplotnih talasa, suša i promena u snežnom pokrivaču — koji utiču na ekosisteme, lokalne zajednice i globalni ugljenični balans.
Ključni nalazi
Tim međunarodnih naučnika analizirao je decenije podataka i utvrdio da su učestalost i rasprostranjenost ekstremnih događaja značajno porasli, naročito u poslednje tri decenije. Na trećini arktičnog područja ovakvi ekstremi su se pojavili tek nedavno, što istraživači tumače kao prelaz u novu fazu klimatskih uslova.
The researchers mapped how extreme weather events and seasonal variability have changed across the Arctic over the past 30 years (1993 to 2023) compared to earlier decades (1950 to 1979).Red areas show increasing seasonal variation; blue areas have experienced increasing extreme events; purple areas show increases in both factors.(Aalto et al.,Sci. Adv., 2026)
Najveći hotspotovi uključuju centralnu Sibir, zapadnu Skandinaviju i priobalni Grenland, ali mnoga druga područja sada doživljavaju kratkoročne ekstreme koji se ne vide u mesečnim prosečnim vrednostima.
Uticaji na biljke, životinje i lokalne zajednice
Posebno zabrinjava fenomen kiše na snegu (rain-on-snow): kada kiša padne na sneg, površinski sloj može zalediti i formirati ledeni pokrov koji onemogućava životinjama, poput sobova, pristup lišaju i drugim izvorima hrane. Takvi događaji povećavaju mortalitet, smanjuju reprodukcioni uspeh i izazivaju dugotrajni stres u populacijama.
The Canadian high Arctic Archipelago was identified as another hotspot of extreme weather events. This satellite image, captured in 2019, shows broken-up sea ice and wildfire smoke. (ESA)
Ekstremne pojave takođe doprinose procesu koji naučnici nazivaju Arktičko smeđerenje — gubitku biljnog pokrivača — i ubrzanom odmrzavanju tundre i povlačenju morskog leda. To može poremetiti ravnotežu između hvatanja i otpuštanja ugljenika, sa posledicama po globalnu klimu.
„Naša istraživanja pokazuju da se učestalost ekstremnih vremenskih pojava u Arktiku naglo povećala,“ kaže ekolog Gareth Phoenix sa Univerziteta u Sheffieldu. „Na trećini arktičnog područja ove pojave su se pojavile tek nedavno, što ukazuje da Arktik ulazi u novu fazu vremenskih ekstremâ sa verovatno teškim posledicama po ekosisteme.“
Autori naglašavaju da studija ne ispituje sve ekološke posledice direktno, ali postoji snažna evidencija da će sekundarni efekti biti drastični i štetni. U oblastima gde su terenski podaci bili oskudni, korišćeni su proračuni i aproksimacije, pa su potrebna dodatna terenska merenja i unapređeni modeli.
Audition now for ScienceAlert's Casting Call
Širi uticaji i preporuke
Promene u Arktiku nisu samo lokalni problem: transformacije u zaleđenim regionima utiču na globalne klimatske procese. Autori studije, koja je objavljena u časopisu Science Advances, pozivaju na intenzivniji monitoring, veću dostupnost terenskih podataka i ažuriranje klimatskih modela kako bi se bolje predvideli i ublažili budući rizici.
Zaključak: Arktik se suočava sa novim, češćim i nepredvidivijim vremenskim ekstremima koji mogu dovesti do dugoročnih promena u biodiverzitetu, dostupnosti hrane i globalnom ciklusu ugljenika.
Pomozite nam da budemo bolji.
