Nova studija u Science Advances povezuje nagli pad morskog leda oko Antarktika od 2015. sa podizanjem toplih i slanih slojeva vode iz dubine usled pojačanih zapadnih vetrova. Prodor toplote kroz oslabljen zimski vodeni sloj pokrenuo je intenzivno mešanje i talas topljenja koji se od 2018. samopodstiče. Posledice uključuju smanjen albedo, manju sposobnost Južnog okeana da skladišti toplotu i CO2 i ozbiljne udare na lokalne ekosisteme.
Nova studija objašnjava nagli nestanak morskog leda na Antarktiku od 2015. godine
In February 2023, sea ice in Antarctica hit its lowest extent since records began. | Credit: European Union, Copernicus Climate Change Service data
Naglo smanjenje morskog leda oko Antarktika od 2015. predstavlja jednu od najozbiljnijih i najizazovnijih promena u savremenom klimatskom zapisu. Studija objavljena 8. maja u časopisu Science Advances daje objašnjenje mehanizma koji je pokrenuo taj preokret i zašto se trend nastavio i u narednim godinama.
Kako se dogodio početni prodor toplote iz dubine
Istraživači su kombinovali satelitska opažanja, merenja iz Južnog okeana i numerički model koji je "hronološki ograničen" stvarnim podacima. Model i podaci pokazuju tri faze pada morskog leda u periodu 2013–2023: početni rast leda do 2015, zatim prodiranje toplijih i slanijih voda iz dubine kroz zimski vodeni sloj, i konačno ubrzani gubitak leda od 2018. nadalje.
Uloga zapadnih vetrova (westerlies) i ozonske rupe
Pojačani zapadni vetrovi oko Antarktika (westerlies) – delimično pojačani promenama u ozonskom omotaču i delimično pojačani globalnim zagrevanjem – potiskivali su površinske vode prema severu. To je izazvalo podizanje dubljih, toplijih i slanijih slojeva da zauzmu mesto površinskih voda. U 2015. je ovaj proces ubrzao i omogućio toplijoj vodi da probije zimski vodeni sloj koji je ranije služio kao barijera protiv toplote iz dubine.
Between 2013 and 2015 (blue), sea ice extent grew compared with the 1979-to-2012 average (gray). Then, in 2016, sea ice extent dropped below the long-term average (orange). And in 2023, sea ice extent reached a record low (red). | Credit: National Snow and Ice Data Center
Samopodsticajni mehanizmi i posledice
Kada je topla, slana voda dospela do površine, vetrovi su izazvali intenzivno turbulentno mešanje. Povećana slanost oslabila je vertikalnu slojevitost, dopuštajući još više toplote da dopre do površine. Od 2018. proces je postao samopodsticajan: manje leda znači manji albedo (manje reflektovanja sunčeve svetlosti), pa okean upija više toplote, što dalje usporava jesenji rast leda.
Globalne i ekološke implikacije
Južni okean je tokom poslednjih decenija apsorbovao oko 75% viška toplote iz atmosfere. Smanjenje morskog leda može smanjiti sposobnost okeana da transportuje toplotu i ugljen-dioksid u dubine, što ima potencijalno velike posledice po klimatski sistem. Ekološki, mnoge vrste zavise od leda — kril, pingvini, kitovi i drugi — a već su zabeleženi masovni pomori i poremećaji u populacijama.
"Ako nastavimo sa emisijama, videćemo kako se morski led sve više povlači prema kontinentu," upozorava prvi autor studije Aditya Narayanan.
Da li je postignut nepovratan prelom (tipping point)?
Autori ukazuju na to da još nije jasno da li je Antarktik prešao nepovratan prelom. Buduće promene u padavinama i rast topljenja glečera mogu delimično vratiti svežinu površinskim slojevima i promeniti tok događaja. Ipak, nastavak ljudskih emisija povećava verovatnoću daljeg opadanja morskog leda.
Zaključak: Nova studija objašnjava kako kombinacija jačih westerlies vetrova, podizanja toplih i slanih slojeva iz dubine i povratnih mehanizama albeda dovodi do ubrzanog i potencijalno dugotrajnog gubitka morskog leda na Antarktiku, sa značajnim posledicama za globalnu klimu i lokalne ekosisteme.
Pomozite nam da budemo bolji.
