Studija istraživača sa Imperial College London sugeriše da je dugotrajna i česta ljudska izloženost vatri mogla uticati na evoluciju gena povezanih sa oporavkom od opekotina. Autori navode da su selektivno favorizovane osobine koje poboljšavaju preživljavanje nakon manjih, ponavljanih opekotina, ali da te iste adaptacije mogu pogoršati ishod kod težih povreda. Nalazi naglašavaju i zašto je teško prenositi rezultate s životinjskih modela na ljude i otvaraju put za nova istraživanja i terapije.
Vatra Je Možda Izmenila Ljudski DNK — Studija O Evoluciji Oporavka Od Opekotina
Human genetics likely adapted to deal with the increased risks of burns that came with wielding fire.
Odnos čovečanstva prema vatri jedinstven je u kompletnoj evolucijskoj istoriji. Ovladavanje plamenom predstavljalo je jednu od ključnih tehnoloških prekretnica koja je omogućila Homo sapiensu da se raširi po čitavom svetu.
Ipak, vatra donosi i velike rizike. Tim evolucijskih biologa i medicinskih stručnjaka sa Imperial College London sada predlaže da su najbolniji efekti vatre bili toliko česti i jaki da su vremenom oblikovali određene ljudske gene. Rad objavljen u časopisu BioEssays sugeriše da je povećana izloženost opekotinama doprinela razlikama u genomu koje odvajaju ljude od drugih primata i sisara.
"Opekotine su povreda tipična za ljude. Nijedna druga vrsta ne živi pored visokih temperatura i redovnog rizika od opeklina kao što mi to činimo", rekao je Joshua Cuddihy iz Departmana za hirurgiju i kancerologiju Imperial College-a.
Šta su istraživači pronašli?
Autori su uporedili genomske podatke među primatima i otkrili da ljudi imaju promene u genima koji su povezani sa inflamacijom, odgovorom imuniteta i procesima zatvaranja rana. Te osobine bi, kako se navodi, poboljšale preživljavanje nakon češćih, manjeg stepena opekotina — posebno u epohi pre antibiotika.
Međutim, naučnici naglašavaju da je reč o hipotezi zasnovanoj na komparativnoj genomičkoj analizi: nalazi ukazuju na mogući evolucioni uticaj vatre, ali ne dokazuju neposrednu kauzalnost. Faktori kulture (stalna upotreba vatre) i selekcioni pritisci kroz generacije omogućili su ovoj teoriji da se razmotri kao oblik kulturno-pokrenute prirodne selekcije.
Humanity’s chances of burns has only increased over time. Credit:Imperial College London
Prednosti i kompromisi
Po jednoj strani, adaptacije koje ubrzavaju zarastanje i pojačavaju imuni odgovor mogle su spasiti živote nakon ponavljanih manjih opekotina. S druge, iste reakcije povećavaju rizik od intenzivnog ožiljavanja, prekomerne inflamacije pa čak i sistemskih komplikacija kod težih povreda, što može pogoršati ishod kod pacijenata sa velikim opekotinama.
Prema podacima American Burn Association, među pacijentima sa opeklinama koji zahtevaju operaciju i produženu mehaničku ventilaciju zabeležena je smrtnost od približno 18%. To pokazuje koliko ozbiljne posledice opekotina i dalje mogu biti.
Širi značaj i buduća istraživanja
Autori ističu da ovo otkriće može pomoći da bolje razumemo ljudsku evoluciju i kulturološki uticaj na biološke promene. Takođe objašnjava zašto su rezultati studija na životinjskim modelima teško prenosivi na ljude i može usmeriti razvoj novih terapeutskih pristupa za lečenje opekotina i upravljanje njihovim komplikacijama.
"Ono što ovu teoriju o selekciji kroz opekotine čini uzbudljivom jeste da predstavlja novu formu prirodne selekcije — jednu koja, uzgred rečeno, zavisi od kulture", rekao je evolucioni biolog Armand Leroi. "To je deo priče o tome šta nas čini ljudima."
Ograničenja: Istraživanje se oslanja na uporednu analizu gena iako su potrebna dodatna istraživanja (funkcionalni eksperimenti, širi genomski uzorci i arheološki dokazi) da bi se potvrdio direktan evolucioni uticaj vatre.
Pomozite nam da budemo bolji.
