Nova istraživanja pokazuju da su autohtone zajednice u zalivu Babitonga (Santa Katarina, Brazil) sistematski lovile velike kitove pre oko 5.000 godina. Analize kostiju i velikih harpunskih delova iz muzejske kolekcije u Joinvilleu — potpomognute metodom ZooMS — ukazuju na organizovan, specijalizovan kitolov, a ne samo iskorišćavanje nasukanih jedinki. Nalazi menjaju percepciju sambaqui kultura i imaju implikacije za očuvanje kitova.
Otkriveno: Autohtone Zajednice Južnog Brazila Lovile Velike Kitove Pre 5.000 Godina
New research finds sambaqui societies in Babitonga Bay hunted large whales 5,000 years ago, far earlier than expected. (CREDIT: Patricia del Amo Martín)
Prvi trag nije pronađen na vetrovitoj arktičkoj obali, već u muzejskoj fioci: kost kita obrađena ljudskom rukom. Oko nje su druge kosti i koštani alati koji pričaju priču o priobalnim zajednicama iz pre oko 5.000 godina.
Nalik na novu sliku preistorije
Tim sa Instituta za nauku o životnoj sredini i tehnologiju (ICTA-UAB) pri Universitat Autònoma de Barcelona, u saradnji sa Odeljenjem za prahistoriju UAB i međunarodnim kolegama, pokazao je da su autohtone zajednice u zalivu Babitonga (država Santa Katarina, južni Brazil) sistematski lovile velike kitove značajno ranije nego što se do sada verovalo. Po vremenskoj proceni, aktivni kitolov u tom području datira pre oko 5.000 godina — otprilike hiljadu godina pre najranijih dokumenata iz Arktika i Severnog Pacifika.
Location of known sambaqui sites in the region of Babitonga Bay, in Santa Catarina state (southern Brazil). (CREDIT: Nature Communications)
Arheološki kontekst i muzejske zbirke
Dokazi potiču iz sambaquisa — monumentalnih gomila školjki koje su holocenske zajednice gradile duž brazilske obale. Mnogi lokaliteti oko zaliva Babitonga danas su uništeni urbanim razvojem, pa su muzejske kolekcije postale ključne. Istraživači su analizirali stotine ostataka kitova i koštanih alata smeštenih u Museu Arqueológico de Sambaqui de Joinville, opisujući tu zbirku kao retku arhivu izgubljenih lokaliteta.
Metode i glavne nalaze
Tim je kombinovao zooarheologiju, tipološku analizu i molekularne metode prepoznavanja (ZooMS) kako bi identifikovao vrste čak i kada su kosti fragmentisane ili preradjene u oruđe. Analize su pokazale prisustvo različitih vrsta: južni pravi kit, grbavi kit, plavi kit, sei kit, spermasti kit i više vrsta delfina. Mnoge kosti nose jasne zarezne tragove nastale pri obradi i parčenju mesa.
Marine mammal remains from sambaqui sites in southern Brazil. (CREDIT: Nature Communications)
Posebno je zapažen pronalazak masivnih delova harpunskih sistema izrađenih od kitovih kostiju — neki od najvećih pronađenih u Južnoj Americi. Veličina i oblik ovih elemenata sugerišu da nisu reč o slučajnoj ponovnoj upotrebi olupina, već o specijalizovanim alatima koji ukazuju na planirane, kolektivne hvatanje velikih kitova.
„Podaci pokazuju da su ove zajednice imale znanje, alate i specijalizovane strategije da love velike kitove hiljadama godina ranije nego što smo prethodno pretpostavljali,”
- Krista McGrath, vodeća autorka studije
Društvene i kulturne implikacije
Autori naglašavaju da lov na velike kitove zahteva visoku društvenu organizaciju: planiranje, zajednički rad, prenos znanja i ritualne prakse. Dugo je sambaqui populacije opisivalo kao isključivo sakupljače školjki i ribare, ali novi dokazi sugerišu mnogo složeniju pomorsku tehnologiju i društvenu strukturu povezanu sa specijalizovanim kitolovom.
Whale bone harpoon socket pieces. (CREDIT: Nature Communications)
Dione Bandeira, brazilska arheološkinja sa preko 20 godina iskustva u istraživanju sambaquisa, ističe da je kitolov mogao doprineti dugoročnoj stabilnosti i gustini naseljenosti tih zajednica duž obale.
Vrednost muzeja i značaj za zaštitu prirode
Muzejske zbirke, kao što je Guilherme Tibúrtius kolekcija u Joinvilleu, omogućile su ponovnu analizu materijala koji su inače bili izgubljeni zbog urbanizacije. Nalazi imaju i ekološki značaj: obilje ostataka grbavih kitova ukazuje na mnogo širi istorijski opseg prisustva ovih vrsta duž južne Brazilske obale nego što se danas smatra, što može biti važno za razumevanje procesa ponovne kolonizacije i planiranje zaštite.
Whale bone harpoon foreshafts and a bevelled projectile point. (CREDIT: Nature Communications)
„Rekonstrukcija rasprostranjenosti kitova pre industrijskog lova ključna je za razumevanje dinamike njihovog oporavka,”
- Marta Cremer, koautorka studije
Zaključak
Ovo istraživanje preobražava pogled na rano pomorsko ponašanje ljudskih zajednica, podstičući proučavanje juga planete i ponovni pregled starih muzejski zbirki savremenim tehnikama. Pored naučnog doprinosa, studija pojačava javno razumevanje autohtonih kultura brazilske obale i podvlači važnost zaštite arheološkog i prirodnog nasleđa.
Rad je objavljen u časopisu Nature Communications.
Pomozite nam da budemo bolji.
