Novo istraživanje genoma 112 pojedinaca iz močvara Belgije, Holandije i zapadne Nemačke (8500–1700 p.n.e.) pokazuje da su lovačko-skupljačke zajednice u tim nizijama opstale oko 3.000 godina duže nego drugde u Evropi. Farmeri su prenosili znanja i gene, često preko žena koje su se udavale u lokalne zajednice, ali potpuna genetska zamena usledila je tek sa dolaskom Bell Beaker kulture oko 2500. p.n.e. Ta jedinstvena mešavina kasnije se proširila u Britaniju oko 2400. p.n.e. i dovela do procenjene 90–100% zamene lokalnog neolitskog stanovništva.
DNK iz močvara prepisuje istoriju Evrope — kako je Bell Beaker zamenio neolitsku Britaniju
Experts Rewrote the History of Europe with Genespicture alliance - Getty Images
Novo međunarodno istraživanje drevne DNK iz močvarnih, rečnih i priobalnih predela današnje Belgije, Holandije i zapadne Nemačke menja naše razumevanje demografskih promena u severozapadnoj Evropi. Analiza genoma 112 osoba koje su živele između 8500. i 1700. godine p.n.e. otkriva da su lokalne lovačko-skupljačke zajednice opstale znatno duže nego što se mislilo — sve dok dolazak Bell Beaker kulture nije izazvao brzu i opsežnu promenu.
Studija i uzorci
Rad objavljen u časopisu Nature obuhvata genomske podatke 112 jedinki iz močvarnih nizija Belgije, Holandije i zapadne Nemačke (datacija: 8500–1700 p.n.e.). Autori kombinuju paleogenetiku, arheologiju i paleoekologiju kako bi rekonstruisali tokove migracija i mešanja populacija tokom više milenijuma.
Iznenađujuća izdržljivost lovaca-skupljača
Dok je u većem delu Evrope prelazak sa lovačko-skupljačkog na neolitsko, poljoprivredno društvo doveo u periodu od ~2.500 godina do velike genetske zamene (70–100%), močvarna područja su sačuvala dominantan lovačko-skupljački genom oko 3.000 godina duže. To znači da, iako su neolitske prakse stigle u nizije oko 4500. p.n.e., one nisu odmah promenile genetsku sliku stanovništva — formirale su se „odvojene zajednice u kojima je prenos ideja bio praćen malim genskim protokom”.
„Očekivali smo jasnu razliku između starijih lovačkih populacija i novijih poljoprivrednika, ali očigledno je da se u nizijama i uz reke Holandije i Belgije promena nije dogodila odmah,“ rekao je John Stewart, profesor paleoekologije na Bournemouth University. „Kao da je to bila neka vrsta Waterworld-a gde je vreme stalo.“
Ženski tok gena i kulturne izmene
Analize sugerišu da su genetski doprinosi doseljenika-farmera u velikoj meri dolazili kroz žene koje su ulazile u lokalne zajednice lovaca-skupljača — što je prenosilo veštine i gene, ali nije odmah promenilo dominantne muške linije. Istovremeno su lokalne zajednice postepeno usvajale određene kulturne prakse povezujući se s neolitskim tehnikama, uključujući izradu keramike, što je delimično dovelo i do pojave fenomena poput Corded Ware kompleksa. Ipak, Corded Ware nije duboko prodrla u močvarna područja.
Dolazak Bell Beaker kulture i širenje u Britaniju
Prava genetska transformacija u močvarama dogodila se s pojavom Bell Beaker kulture oko 2500. p.n.e. Ta kultura, povezana i s stepnim i sa zapadnoevropskim komponentama, donela je značajniji unos stepne (Pontic–Caspian) genetske baštine u nizije. Rezultat je bila jedinstvena lokalna mešavina Bell Beaker i lovačko-skupljačkog nasleđa, koja se zatim brzo proširila u Britaniju oko 2400. p.n.e.
U Britaniji su autori identifikovali dramatičnu promenu: genetska mešavina povezana s Bell Beaker kulturom dovela je do procenjene 90–100% zamene lokalnog neolitskog nasleđa, odnosno velikog demografskog preokreta koji je u velikoj meri zamenio zajednice koje su gradile megalitske spomenike poput Stonehengea.
Zaključci i značenje otkrića
Studija potvrđuje koliko su procesi migracija, mešanja i kulturne akulturacije različito uticali na regionalne populacije u Evropi. Močvarna područja severozapadne Evrope predstavljaju primer kako kulturna promena (usvajanje poljoprivrede i keramike) nije nužno išla ruku pod ruku s velikim genskim protokom dok konačni „upad“ Bell Beaker mešavine nije promenio demografsku kartu regiona i Britanije.
„Studije drevne DNK često otkrivaju neočekivane stranice naše prošlosti,“ kaže Maria Pala iz Archaeogenetics Research Group pri University of Huddersfield. „Čak i u srcu Evrope mogu nas iznenaditi novi podaci.“
Impakt: Rad objavljen u Nature menja prethodna shvatanja o tempu i prirodi neolitskih transformacija u severozapadnoj Evropi i ističe ključnu ulogu močvarnih zajednica i Bell Beaker migracija u oblikovanju kasnije evropske populacije.
Pomozite nam da budemo bolji.
