Toplotni talasi koji pokreću nagle suše rapidno rastu — studija upozorava na ubrzanje od 2000. godine

Toplotni talasi koji dovode do naglih i razarajućih suša šire se širom sveta brže nego ranije, pokazuje nova studija objavljena u časopisu Science Advances. Naučnici iz Južne Koreje i Australije analizirali su kombinovane ekstremne događaje — kada intenzivna vrućina prethodi i pokreće sušu — i dokumentovali snažan porast ovakvih događaja od 1980-ih do 2023. godine.

FILE - Students carrying umbrellas stand on the dry riverbed of the Jialing Rivera, a tributary of the Yangtze, in southwestern China's Chongqing Municipality, Aug. 19, 2022. (AP Photo/Mark Schiefelbein, File)(ASSOCIATED PRESS)

Ključni nalazi

Autori su otkrili da je u 1980-im godinama prosečno oko 2,5% kopna godišnje bilo pogođeno ovakvim „toplotno-uzrokovanim“ sušama. Do 2023. taj je udio porastao na 16,7%, sa desetogodišnjim prosekom od 7,9%. Istraživači napominju da su vrednosti verovatno još više ako se uključe ekstremi iz 2024. i 2025. — godine sa rekordnom globalnom toplinom.

FILE - People prepare to swim in the Yangtze River near a bridge support column that shows previous water levels in southwestern China's Chongqing Municipality, Aug. 19, 2022. (AP Photo/Mark Schiefelbein, File)(ASSOCIATED PRESS)

Ubrzanje posle 2000. godine

Osim porasta u apsolutnim brojkama, studija upozorava na snažno ubrzanje trenda: stopa rasta kombinovanih događaja u kojima je toplota prethodila suši u poslednjih 22 godine bila je oko osam puta veća nego u prva dva decenija posmatranog perioda. Autori ukazuju na „prelomnu tačku" oko 2000. godine kada se dinamika promenila i učestalost takvih ekstremâ naglo porasla.

FILE - Residents of a riverside community carry food and containers of drinking water after receiving aid due to the ongoing drought in Careiro da Varzea, Amazonas state, Brazil, Oct. 24, 2023. (AP Photo/Edmar Barros, File)(ASSOCIATED PRESS)

Zašto su ovi događaji opasniji?

Kada toplota prethodi suši, rezultirajuće suše su često intenzivnije i kraće — tzv. flash suše — jer topliji vazduh pojačava isparavanje iz tla i biljaka, brzo iscrpljujući zalihe vlage. Takve nagle suše daju veoma malo vremena za prilagođavanje i mogu izazvati veće štete u poljoprivredi, šumarstvu i snabdevanju vodom.

FILE - Fire burns in a field of grass near Bumbalong, south of the Australian capital, Canberra, Feb. 1, 2020. (AP Photo/Rick Rycroft, File)(ASSOCIATED PRESS)

„Najštetnije posledice često dolaze iz kombinovanih ekstremen. Kada se toplotni talasi, suše i rizik od požara pojave zajedno — efekti se mogu brzo uvećati,“ rekao je Andrew Weaver, klimatski naučnik sa University of Victoria (nije bio deo studije).

Geografski obrasci i primeri

Studija je zabeležila najveće poraste toplotno-uzrokovanih suša u Južnoj Americi, zapadnoj Kanadi i Aljasci, zapadnim Sjedinjenim Državama i u delovima centralne i istočne Afrike. Konkretni primeri koji ilustriraju opasnosti uključuju Pacifički severozapad 2021. (toplotni kupol i brza suša), sušu oko reke Jangce 2022. i rekordnu toplinu i sušu u Amazonu 2023–24.

Mogući uzroci i širi kontekst

Autori i nezavisni naučnici raspravljaju o faktorima koji su mogli doprineti promeni nakon 2000. Jennifer Francis iz Woodwell Climate Research Center primećuje da se taj prelom podudara s ubrzanim zagrevanjem Arktika, smanjenjem morskog leda i padom prolećnog snežnog pokrivača na severnoj hemisferi. Takođe se pominje uloga jakog El Niño događaja 1997–98 kao mogući okidač promena u klimatskom sistemu.

Ukratko, studija potvrđuje da globalno zagrevanje ne samo što povećava verovatnoću talasa vrućine, već i menja način na koji toplota i suša međusobno deluju, pojačavajući rizike od naglih i štetnih suša.

Napomena: Analiza obuhvata podatke do 2023. godine; autori ističu da su procenti verovatno veći kada se uzmu u obzir ekstremi iz 2024. i 2025. godine.