Desalinizacija Pod Pritiskom: Rat U Persijskom Zalivu Preti Snabdevanju Vodom

Ratna dejstva u Persijskom zalivu ugrožavaju više od energetskih tokova: kritična infrastruktura za desalinizaciju, koja snabdeva milione ljudi pitkom vodom, nalazi se u dometu projektila, dronova i mogućih sajber-napada. Bez funkcionalnih postrojenja, velike metropole na Zalivu ne bi mogle da održe sadašnje brojeve stanovništva.

FILE - This image provided by Planet Labs PBC shows the Jebel Ali Port in Dubai, United Arab Emirates, March 1, 2026. (Planet Labs PBC via AP, File)(ASSOCIATED PRESS)

Zašto je desalinizacija ključna

U zemljama Zaliva desalinizacija je primarni izvor pitke vode: oko 90% u Kuvajtu, ~86% u Omanu i ~70% u Saudijskoj Arabiji. Proces najčešće koristi reverznu osmozu — propuštanje morske vode kroz ultrafine membrane — i zahteva velike količine energije i kompleksnu infrastrukturu.

FILE - Fire and a plume of smoke is visible after, according to authorities, debris of an Iranian intercepted drone hit the Fujairah oil facility, in Fujairah, United Arab Emirates, March 3, 2026. (AP Photo/Altaf Qadri)(ASSOCIATED PRESS)

Direktne pretnje i posledice

Stotine postrojenja duž obale su u dometu iranskih projektila i dronova. Neki primeri iz sukoba uključuju napade u blizini Jebel Ali u Dubaiju (oko 20 km od velikog postrojenja), izveštaje o šteti u kompleksu Fujairah F1 i oštećenja na postrojenju Doha West u Kuvajtu. Mnoge desalinizacijske fabrike su integrisane sa termoelektranama (kogeneracija), pa napadi na elektroenergetske objekte direktno mogu zaustaviti proizvodnju vode.

FILE - A pipe carrying drinking water runs through the Carlsbad desalination plant in Carlsbad, Calif., Dec. 2, 2025. (AP Photo/Annika Hammerschlag, File)(ASSOCIATED PRESS)

"To je asimetrična taktika..." — David Michel, Center for Strategic and International Studies

Ranjivosti i istorijski primeri

Preko 90% desalinizovane vode u Zalivu dolazi iz samo 56 postrojenja, navodi ranija analiza. CIA iz 2010. upozorila je da bi onesposobljavanje glavnih postrojenja moglo izazvati nacionalne krize, a procurili diplomatski dokumenti iz 2008. čak su tvrdili da bi Rijad morao delimično da evakuiše stanovništvo u slučaju ozbiljnog oštećenja ključne infrastrukture. Tokom Zalivskog rata 1990–1991. napadi i ispuštanje nafte već su doveli do dugih prekida snabdevanja vodom u regionu.

FILE - A young street vendor carries a pack of water bottles as he looking for customers during a sweltering day on the Mediterranean Sea corniche in Beirut, Lebanon, July 20, 2023. (AP Photo/Hassan Ammar, File)(ASSOCIATED PRESS)

Klima, životna sredina i energetski otisak

Klimatske promene pojačavaju suše i ekstremne vremenske pojave, što dodatno povećava zavisnost od desalinizacije. Sam proces je energetski intenzivan i doprinosi emisijama: postrojenja za desalinizaciju globalno mogu proizvesti stotine miliona tona CO2 godišnje. Istovremeno, ispuštanje koncentrisane slanice u more i usisni sistemi štete morskim staništima i planktonu.

Sajber-rizici i geopolitičke implikacije

Pored fizičkih napada, raste i rizik od sajber-napada na vodnu infrastrukturu; američki zvaničnici su za poslednje godine povezivali neke takve napade sa Iranom ili Iranom povezanih grupa. Iran sam, iako se još većim delom oslanja na reke i akvifere, planira proširenje desalinizacije duž južne obale, ali to ograničavaju energetski troškovi, infrastruktura i sankcije.

Šta se može učiniti

Države Zaliva ulažu u rezervoare, cevovode i redundancije, ali manje države ostaju ranjive. Potrebne su bolje fizičke zaštite, razdvajanje napajanja, lokalne rezerve, planovi hitnog snabdevanja i međunarodni napori za zaštitu civilne vodne infrastrukture u skladu sa međunarodnim humanitarnim pravom.

Zaključak: Pretnja je realna i višeslojna — kombinacija vojnih dejstava, klimatskih promena i tehnoloških rizika može dramatično ograničiti pristup pitkoj vodi u regionu. Snažnije mere zaštite i planiranje otpornosti su hitna potreba.