Sažetak: Sukob između SAD (uz Izrael) i Irana eskalirao je u intenzivne vazdušne udare i protivnapade, s velikim civilnim žrtvama i oštećenjem infrastrukture. Trumpova retorika varira između bezuslovne predaje, pokušaja potkopavanja iranskog rukovodstva i eventualnih pregovora sa delovima režima. Analitičari smatraju da je kopnena invazija malo verovatna, a realniji ishod može biti prinudni sporazum koji bi bio predstavljen kao politički uspeh.
Koji je Trampov krajnji cilj u Iranu — bezuslovna predaja, promena režima ili prinudni sporazum?
Smoke billows after overnight air strikes on oil depots on March 8, 2026 in Tehran, Iran [Majid Saeedi/ Getty Images]
Više od dve nedelje od početka otvorenog sukoba koji se vodi između SAD (uz podršku Izraela) i Irana, ključna neizvesnost ostaje: šta zapravo Vašington želi da postigne. Tokom eskalacije, zvanični stavovi i poruke američkog predsednika Donalda Trumpa menjale su se i ponekad bile kontradiktorne, što dodatno komplikuje procenu krajnjeg cilja.
US Secretary of Defense Pete Hegseth speaks during a press conference at US Central Command (CENTCOM) headquarters at MacDill Air Force Base in Tampa, Florida, the US, on March 5, 2026 [Octavio Jones/ AFP]
Napomena o izvorima: U tekstu su navedeni podaci i tvrdnje koje su predstavljene u dosadašnjim izveštajima. Neka spominjana dešavanja i brojke su izveštaji i tvrdnje strana uključenih u sukob te bi trebalo pristupiti im oprezno dok se ne potvrde nezavisnim izvorima.
Demonstrators gather with Iranian national flags for a rally in support of the new supreme leader at Enghelab Square in central Tehran on March 9, 2026 [AFP]
Šta se navodi o razmerama sukoba
Prema izveštajima iz regiona, američke snage su pogodile stotine, navodno i do oko 2.000 ciljeva u Iranu, uključujući vojne komponente, objekte za proizvodnju raketa, nuklearne objekte i kritičnu infrastrukturu. Istovremeno, iranski odgovor je opisan kao širok — lansiranje stotina raketa i hiljada bespilotnih letelica usmerenih ka Izraelu i državama Zaliva. Navodi se i više stotina poginulih civila, među kojima su i deca; izvori koje prenosite govore o više od 1.200 žrtava i oko 160 dece, kao i o gubicima u redovima američkih snaga.
INTERACTIVE - DEATH TOLL - US-Israeli and Iranian attacks - March 9, 2026-1773049928
Promenljiva Trumpova retorika
Trumpova retorika tokom sukoba je oscilovala od poziva na bezuslovnu predaju do sugestija o podršci unutrašnjoj promeni režima i mogućim pregovorima sa delovima iranskog establišmenta. U nekim javnim obraćanjima pozvao je pripadnike IRGC-a da se predaju i ponudio im imunitet, dok je u drugim porukama insistirao da prihvata samo ‘bezuslovnu predaju’ i da želi da ima uticaja na izbor iranskog liderstva.
Anti-war protesters gather in front of the New York Public Library and mourn the Iranian children killed during the US-Israeli bombing of Shajareh Tayyebeh girls’ elementary school in Minab, Iran, on March 8, 2026, in New York City, the United States [Selcuk Acar/ Anadolu Agency]
"Neće biti dogovora s Iranom osim bezuslovne predaje!" — izjava koja ilustruje oštrinu jedne od Trumpovih poruka tokom sukoba.
Mogućnosti ishoda i realnost na terenu
Analitičari navode nekoliko scenarija za kraj ovog konflikta:
Israeli Prime Minister Benjamin Netanyahu participates in a news conference with US President Donald Trump in the State Dining Room at the White House on September 29, 2025 in Washington, DC, the United States [Win McNamee/Getty Images/AFP]
- Pokušaj svrgavanja režima: Neki smatraju da je cilj bio izazvati unutrašnji Kolaps ili pobunu uklanjanjem vrha vlasti. Međutim, stručnjaci upozoravaju da su iranske institucije pokazale otpornost i da brz, spolja nametnut raspad sistema nije verovatan.
- Prinudni sporazum: Realnija i praktičnija opcija prema mnogim analitičarima jeste pregovarački ili prinudni sporazum sa delovima iranskog establišmenta koji bi prihvatili ograničenja u razmeni za okončanje borbi.
- Kopnena invazija: Naspram intenzivnih vazdušnih kampanja, upotreba kopnenih snaga ocenjena je kao najmanje verovatna zbog političkih ograničenja, troškova i istorijskih nevolja SAD u regionu.
- Spoljni i regionalni rizici: Korišćenje regionalnih aktera (npr. kurdskih snaga) za napade unutar Irana nosi rizik šire destabilizacije, uključujući reakciju susednih država.
Političke implikacije
Promena vrha unutar Irana ili jasan raskol između strukturâ moći bi odgovarao onome što bi Vašington mogao smatrati strateškim uspehom. Međutim, izbor ili konsolidacija novog liderstva — kako navode izveštaji — može dovesti do suprotnog efekta: unutrašnje jedinstvo i politička konsolidacija koja će obeshrabriti spoljne pokušaje nametanja rešenja.
US President Donald Trump speaks to reporters as Defense Secretary Pete Hegseth listens aboard Air Force One en route from Dover Air Force Base, Delaware, to Miami, Saturday, March 7, 2026 [Mark Schiefelbein/ AP Photo]
Zaključak
Dok se rat nastavlja, realistični ishod izgleda manje u obliku brzog svrgavanja režima i više u obliku prinudnog sporazuma ili kompromisa koji bi zvanično mogao biti predstavljen kao američka 'pobeda'. Koliko će dugotrajna destruktivna kampanja promeniti politički pejzaž Irana ostaje otvoreno pitanje, jer vojni udari ne garantuju pojavu verodostojne političke alternative.
Ukratko: Poruke Vašingtona su neujednačene, brojni ciljevi su pogođeni, a najverovatniji izlaz iz sukoba po mnogim stručnjacima je neki oblik prisilnog sporazuma, a ne velika američka kopnena invazija.
Pomozite nam da budemo bolji.
