Globalno zagrevanje se ubrzava — studija upozorava na rekordne nivoe CO2 i rizik prekoračenja Pariškog cilja

Zemlja se trenutno zagreva brže nego u bilo kom periodu zabeležene istorije, dok emisije dostižu nove rekorde, a ključne prirodne „ponori“ ugljenika slabe.

Nivo ugljen-dioksida (CO2) danas je na najvišem nivou u najmanje dva miliona godina. Ljudi i dalje emituju sve veće količine ugljenika sagorevanjem fosilnih goriva, dok su šume i drugi ekosistemi, degradirani požarima i sušama, sve manje sposobni da upijaju taj ugljenik — pa u nekim regionima prelaze iz uloge ponora u ulogu izvora emisija.

Istovremeno, smanjenje zagađenja aerosolima koje potiče od elektrana na ugalj i teretnih brodova doprinosi dodatnom zagrevanju. Aerosoli reflektuju deo sunčeve svetlosti i imaju lokalni rashladni efekat; kako su zemlje čistile vazduh, taj sekundarni rashladni efekat se smanjio, što pojačava globalno otopljavanje.

Prema novoj studiji objavljenoj u časopisu Geophysical Research Letters, stopa zagrevanja se ubrzala: između 1970. i 2015. planeta se zagrevala prosečnom brzinom od oko 0,2°C po deceniji, dok je u poslednjih deset godina porast temperature iznosio približno 0,35°C po deceniji.

Istraživači su u analizi kontrolisali uticaje vulkanskih erupcija, promena u sunčevom zračenju i El Niño fenomena i zaključili da ubrzanje nije posledica prirodnih varijacija već je u skladu sa predviđanjima klimatskih modela povezanih sa ljudskim emisijama.

Poslednje tri godine su, u proseku, bile oko 1,5°C toplije u odnosu na predindustrijski period — nivo koji privremeno stavlja svet u zonu koja je blizu ili iznad ključnog cilja Pariškog sporazuma. Zvanično prekoračenje tog cilja ocenjuje se na osnovu dvadesetogodišnjeg proseka, ali prema aktuelnim trendovima prelazak granice od 1,5°C može postati realnost oko 2030. godine.

"Zaustavljanje ovog trenda je u našim rukama," navode autori studije, ali upozoravaju da aktuelni politički okvir i nedovoljna smanjenja emisija mogu dovesti do nastavka ili dodatnog ubrzanja zagrevanja.

Zašto je to važno

Prelazak prosečnog globalnog zagrevanja iznad 1,5°C povećava rizik od prelaska ključnih tačaka preloma (tipping points), kao što su masovno povlačenje Amazonske prašume ili intenzivno odmrzavanje arktičkog permafrosta, što bi oslobađalo dodatne količine stakleničkih gasova i dodatno ubrzalo klimatske promene.

Šta dalje

Studija naglašava da su politike koje smanjuju emisije gasova sa efektom staklene bašte i ubrzavaju energetske tranzicije ključne za usporavanje i zaustavljanje ovog trenda. Istovremeno, upravljanje prirodnim ekosistemima — obnova šuma, upravljanje rizikom od požara i zaštita tla i voda — postaje sve važnije kako bi se održala sposobnost planete da upija CO2.