Istraživanje objavljeno u Quaternary otkriva da su tri pećine u slivu Morave bile korišćene između pre 25.000 i 19.000 godina. Nalazi uključuju retuširane kamene alate, bladelete i koštane artefakte, među kojima su vrlo fina šila bez baza. To sugeriše da je centralni Balkan mogao služiti kao glacijalno utočište i da su grupe lovaca-sakupljača bile mobilne, prelazeći između planinskih i priobalnih područja. Potrebna su dalja iskopavanja i datiranja kako bi se razjasnio kontinuitet naseljenosti.
Neočekivano utočište: Pećine centralne Srbije korišćene tokom poslednjeg ledenog maksimuma
Humans Survived the Ice Age in a Surprising PlaceLPETTET - Getty Images
Novo međunarodno istraživanje objavljeno u časopisu Quaternary otkriva dokaze da su ljudi koristili pećine u centralnoj Srbiji tokom poslednjeg ledenog maksimuma, približno između pre 25.000 i 19.000 godina. Nalazi iz tri male do srednje pećine u slivu Morave ukazuju na to da su ove lokacije služile kao privremeni zakloni za mobilne grupe lovaca-sakupljača i da je centralni Balkan mogao funkcionisati kao glacijalno utočište.
Šta su istraživači našli?
Istraživački tim je iskopao tri lokaliteta u krečnjačkim kanjonima i dolinama pritoka u basenu Morave. Gustina arheološkog materijala bila je relativno niska, ali su zabeleženi raznovrsni artefakti koji potvrđuju ljudsku aktivnost u periodu Marine Isotope Stage 2 (MIS 2):
- retuširani kameni alati i bladeleti (sitna sečiva)
- koštani predmeti — uključujući dva vrlo fina šila/igle bez baza, kao i fragmente obrađene kosti, roga i slonovače
- tragovi faune (kosti bizona, kozorožca i risa) sa znakovima predacije, što sugeriše da su pećine povremeno koristile i životinje
Opis lokaliteta
Velika Pećina ima centralnu dvoranu od oko 23 x 26 stopa (~7 x 8 m) i nalazi se na skoro vertikalnom krečnjačkom klifu uz reku Crnu Reku. Tamo je pronađena mala, ali raznovrsna kolekcija koštanih artefakata.
Velika Vranovica je pećina na klisuri do koje su istraživači morali da pristupe penjačkom opremom; komora je duboka oko 131 stopu (~40 m) i sadrži plitke stenovite zaklone. Nađeni su iskidani kameni artefakti, dok faunistički ostaci ukazuju na moguće korišćenje pećine i kao jazbine od strane životinja.
Pećina kod Stene smeštena je u uskom, vijugavom kanjonu sa više malih komora; tu su pronađeni fragmenti retuširanih bladeleta.
Šta ovo znači za razumevanje ljudske prošlosti?
Podaci sugerišu da su grupe ljudi u ravni između planinskih i priobalnih utočišta — tj. da su bile fleksibilne i pokretne, prelazeći između unutrašnjih pećina i priobalnih zona (npr. lokaliteta uz Jadran) u potrazi za resursima. Visok udeo bladeleta ukazuje na upotrebu kompozitnih oruđa sa mikrolitičkim umetcima, koja su mogla služiti za lov, ali i za druge zadatke.
Otkriće podržava ideju da centralni Balkan, zahvaljujući razuđenom reljefu i ekološkoj raznovrsnosti, predstavljao „glacijalno utočište“ ne samo za biljke i životinje, već i za ljudske zajednice tokom najhladnijih perioda Plejstocena.
Ipak, zbog relativno retkih nalaza potrebna su dalja iskopavanja i preciznija datiranja da bi se utvrdilo koliko su kontinuirani bili boravci — da li su pećine služile kao povremeni zakloni ili su u nekim periodima bile naseljene trajnije.
Zaključak: Ovi nalazi proširuju naše razumevanje ljudske otpornosti i ekološke fleksibilnosti u ekstremnim klimatskim uslovima i naglašavaju značaj Balkana kao ključne regije u paleolitiku Evrope.
Pomozite nam da budemo bolji.
