Studija u AGU Advances, vođena Michaelom Wongom, pokazuje da su munje na Jupiteru tipično do 100 puta snažnije od zemljinih, uz moguće ekstremne izuzetke. Iskorišćena je retka izolacija "stealth superstorms" kako bi se pomoću Hubble-a, Juno kamere i amaterskih snimaka precizno locirali izvori. Junoov mikrotalasni radiometar zabeležio je 613 pulsa tokom četiri bliska preleta, uključujući jedan impuls ekvivalentan 5,3 MW. Rezultati pomažu boljem razumevanju konvekcije i energetskog budžeta Jupiterove atmosfere.
Jupiterovi „superbolti”: Gromovi i do 100× jači od zemljinih — Juno detektovao 613 pulsa
Scientists used NASA's Juno to measure Jupiter lightning power during rare isolated storms. Artist's concept of lightning distribution in Jupiter's northern hemisphere. (CREDIT: NASA/JPL-Caltech/SwRI/JunoCam)
Na Jupiteru oluja ne samo da se formira — ona može tinjati mesecima i godinama. Nova studija koju predvodi Michael Wong (UC Berkeley) u časopisu AGU Advances pruža najpreciznije procene snage jupiterovskih gromova do danas, zasnovane na podacima sa svemirske sonde Juno i optičkim posmatranjima.
NASA’s Juno spacecraft passed north-to-south (yellow track) over Jupiter’s atmosphere on August 17, 2022, detecting a cluster of radio pulses from lightning (cyan symbols marking instrument pointing for each pulse). A background map from the Hubble Space Telescope identified the lightning source as an isolated “stealth superstorm.” (CREDIT: Michael Wong et al. (2026, AGU Advances; HST and Juno MWR))
Kako su naučnici izmerili snagu munja
Tajna je bila u neuobičajeno mirnom periodu Severnog ekvatorijalnog pojasa (2021–2022), kada su se intenzivne oluje pojavljivale na izolovanim, pomičnim lokacijama koje istraživači nazivaju "stealth superstorms". To je omogućilo precizno lociranje izvora bljeskova pomoću Hubble teleskopa, Junove kamere i snimaka amatera.
Mike Wong in 2025, imaged through a membrane-based diffractive optic developed at NASA Langley Research Center in Hampton Virginia. (CREDIT: Michael Wong/UC Berkeley)
Juno nosi mikrotalasni radiometar koji nije projektovan za proučavanje munja, ali detektuje mikrovalnu emisiju koju munje proizvode. Tokom 12 preleta iznad izolovanih superoluja, u četiri navrata letelica je bila dovoljno blizu da zabeleži ukupno 613 mikrovalnih pulsa — u proseku oko tri bljeska u sekundi, a jedan prelet je zabeležio 206 odvojenih impulsa.
Juno’s orbit approached one of the stealth superstorm eruptions on PJ 44 in August 2022, observing a cluster of lightning signals with the MWR. (CREDIT: Michael Wong et al. (2026, AGU Advances; HST and Juno MWR))
Rezultati i njihovo tumačenje
Preciznim pozicioniranjem izvora istraživači su mogli da izračunaju koliko je signal bio oslabljen pre nego što je stigao do Junove antene i da unazad procene snagu emitovanu na mestu udara. Većina pulsa raspoređena je u lognormalnu distribuciju; tipični bljeskovi su 1–100 puta snažniji od zemaljskih, dok su retke anomalije znatno jače. Najsnažniji registrovani impuls imao je ekvivalentnu izotropnu zračnu snagu od 5,3 megavata — kandidat za ono što autori nazivaju "jovijanski radio superbolt".
Hubble Space Telescope observations in September 2021 showed a complete lack of convective activity in the North Equatorial Belt (NEB). Small convective storms in the NEB were plentiful in other years (pink triangles). A true superstorm erupted at 23°N in 2020 (blue triangle), later evolving into multiple plumes. (CREDIT: Michael Wong et al. (2026, AGU Advances; HST and Juno MWR))
Važno: mikrovalna snaga je samo deo ukupne energije munje. Pretvaranje mikrovalne emisije u sveukupnu oslobođenu energiju je kompleksno i uključuje nesigurnosti u skaliranju između frekvencijskih opsega.
Zašto su munje na Jupiteru jače?
Osnovni razlog leži u sastavu i dinamici atmosfere: Jupiterova atmosfera je dominantno vodonična i mnogo lakša od vodene pare, pa konvektivni procesi deluju drugačije nego na Zemlji. Vlažan vazduh na Jupiteru može biti gušći od okoline, što zahteva ogromnu energiju da se formiraju snažni usponi — a kada se energija oslobodi, oluje mogu dostići visine i preko 100 km (nasuprot ~10 km na Zemlji) i proizvesti ekstremnu električnu aktivnost.
U procesu verovatno učestvuju i amonijačne interakcije koje stvaraju takozvane "mushballs" — ledenu, amonijačno-vodenu mešavinu koja može nositi električni naboj i doprinositi odvojenju naboja unutar oblaka.
Šta ovo znači za nauku
Razumevanje jupiterovskih munja pomaže u rekonstruisanju procesa konvekcije i energetskog budžeta najveće planete u Sunčevom sistemu. Pošto Jupiter crpi i značajnu količinu toplote iz unutrašnjosti, praćenje where i how konvekcija radi daje dublji uvid u opštu dinamiku atmosfere — što može pomoći i u razvoju modela za atmosfere na drugim planetama.
Autori naglašavaju da postoji značajna neizvesnost u kvantifikaciji ukupne oslobođene energije (Wong procenjuje 500–10.000× zemaljske energije po udaru), ali nove precizne locirane detekcije predstavljaju važan korak napred.
Zaključak: Junoove mikrovalne detekcije i koordinisana optička posmatranja omogućile su da se napreduje u kvantifikaciji jupiterovskih munja — od tipičnih udara koji su do 100× snažniji od zemljinih do retkih "superbolta" koji dostižu megavatne ekvivalente.
Pomozite nam da budemo bolji.
